در این صفحه
- 🏥 روز عمل و ترخیص
- ⚠️ علائم هشدار و زمان تماس
- 🩹 مراقبتهای روزهای اول بعد از عمل
- 🛡️ دو هفتهٔ اول
- ↔️ دو هفتهٔ دوم
- 🌱 روزهای ۳۱ تا ۶۰؛ بازیابی حرکت غیرفعال و کمکشده
- 🏋️ روزهای ۶۱ تا ۹۰؛ بازگشت تدریجی حرکت فعال
- 🎯 بعد از روز ۹۰؛ تقویت، کار و ورزش معیارمحور
- 🚗 رانندگی، کار و بازگشت به فعالیت
- ❓ پرسشهای پرتکرار
- ✅ جمعبندی عملی
- 📚 منابع علمی
عمل جراحی ترمیم آرتروسکوپی تاندونهای روتاتورکاف شانه؛ مراقبت و بازتوانی
راهنمای کامل و معیارمحور مراقبت پس از ترمیم آرتروسکوپی تاندونهای روتاتورکاف شانه؛ از پانسمان، اسلینگ و علائم هشدار تا تمرینهای سه ماه نخست و بازگشت ایمن به فعالیت.
🏥 روز عمل و ترخیص
این عمل معمولاً با بیهوشی عمومی انجام میشود و برای کنترل بهتر درد ممکن است بلوک عصبی ناحیهٔ شانه نیز به آن اضافه شود. پس از عمل، چند ساعت در ریکاوری میمانید تا هوشیاری، تنفس، فشار خون، تهوع و درد کنترل شوند. شانهٔ عملشده داخل اسلینگ و معمولاً روی بالش کوچکِ دورکننده قرار میگیرد. اگر بلوک عصبی انجام شده باشد، بازو و دست ممکن است مدتی سنگین، بیحس یا کمقدرت باشند؛ تا برگشت حس، دست را از گرما، ضربه، فشار و آویزانماندن محافظت کنید.
- معیار ترخیص: بسیاری از بیماران همان روز و زمانی مرخص میشوند که علائم حیاتی پایدار باشد، هوشیاری کافی داشته باشند، مایعات را تحمل کنند، درد و تهوع با برنامهٔ خانگی قابلکنترل باشد و بتوانند با کمک لازم ایمن راه بروند. همراه مسئول باید شما را به خانه ببرد و شب نخست کنارتان بماند.
- اثر بلوک: با کمشدن بیحسی، درد میتواند بیشتر حس شود. داروها را طبق نسخه و زمانبندی برگهٔ ترخیص مصرف کنید و منتظر درد شدید نمانید.
- وسایل و نوشتههای همراه: پیش از رفتن، نسخه، دستور مکتوب پانسمان و فعالیت، اسلینگ و بالش دورکننده، زمان پیگیری و برنامهٔ شروع فیزیوتراپی به شما تحویل یا ثبت میشود؛ همان نسخهٔ شخصی را کنار داروها نگه دارید.
- حفاظت از ترمیم: کمبودن درد به معنی جوشخوردن تاندون نیست. با دست عملشده چیزی بلند نکنید، در را نکشید و برای بلندشدن به کف دست تکیه ندهید.
- برنامهٔ اختصاصی: اندازه و تعداد تاندونهای ترمیمشده، کیفیت بافت و انجام همزمان تنودز بایسپس یا ترمیم ساباسکاپولاریس، زمان حرکت و کنارگذاشتن اسلینگ را تغییر میدهد.
این راهنما برای ترمیم آرتروسکوپی تاندونهای روتاتورکاف نوشته شده است. اگر جراح یا برگهٔ ترخیص شما محدودیت اختصاصی تعیین کرده، همان مقدم است و اگر موردی مبهم بود، از تیم درمان بپرسید.
⚠️ علائم هشدار و زمان تماس
همان روز با تیم جراحی تماس بگیرید
- تب، لرز، قرمزی یا گرمی رو به گسترش، ترشح زیاد/بدبو/زرد یا سبز، یا بازشدن یکی از پورتها
- درد مهارنشده، جهش ناگهانی درد، ورم شدید دست یا فشاری که با تنظیم اسلینگ بهتر نمیشود
- بیحسی یا ضعف رو به افزایش پس از زمانی که باید اثر بلوک کمتر شود، یا گزگز ماندگار و تازه
- افتادن، کشیدهشدن ناگهانی بازو، استفادهٔ ناخواسته از دست برای جلوگیری از زمینخوردن یا شنیدن صدای ناگهانی همراه با افت عملکرد
اورژانسی اقدام کنید
تنگی نفس، درد ناگهانی قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، غش، تورم صورت/زبان پس از دارو، یا سرد و کبودشدن پیشروندهٔ دست نیازمند اورژانس است. در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید.
🩹 مراقبتهای روزهای اول بعد از عمل
در روزهای اول، درد شبانه، کبودی اطراف شانه و پایینآمدن مختصر ورم به سمت بازو میتواند رخ دهد؛ انتظار داریم روند کلی آرامتر شود، نه اینکه هر روز شدیدتر شود. کار اصلی شما ساده است: پورتهای کوچک را خشک و تمیز نگه دارید، بازو را در اسلینگ حمایت کنید، داروها را منظم بخورید و قدرت شانه را امتحان نکنید. برگهٔ ترخیص و دستور جراح شما همیشه بر زمانها و توصیههای عمومی این راهنما مقدم است.
شاخههای مهم: در پارگی بزرگ یا وسیع، ترمیم چندتاندونی، جراحی مجدد یا کیفیت ضعیف بافت ممکن است تا شش هفته هیچ حرکت شانهای مجاز نباشد یا پیشرفت آهستهتر شود. اگر تنودز بایسپس انجام شده، خمکردن فعال آرنج و چرخاندن کف دست به بالا نیز مدتی محدود میشود؛ در ترمیم ساباسکاپولاریس، چرخش خارجی معمولاً سقف پایینتری دارد.
🩹 مراقبت از زخم و تعویض پانسمان
در این عمل معمولاً چند پورت کوچک و جدا در اطراف شانه وجود دارد و محل دقیق آنها با زاویهٔ دوربین و کار انجامشده فرق میکند؛ برای هر پورت یک پانسمان کوچک کافی است و نیازی به یک چسب بزرگ روی تمام شانه نیست. نخستین تعویض ممکن است کمی دلهرهآور باشد، اما عجله نکنید: بازو را کنار بدن و روی بالش نگه دارید و اگر یکی از پورتها را خوب نمیبینید، از همراه آموزشدیده کمک بگیرید. هدف «دستکاری زخم» نیست؛ فقط پانسمان آلوده یا زمانرسیده را با روش تمیز جایگزین میکنیم.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- پانسمان اولیه را تا زمان نوشتهشده در برگهٔ ترخیص دستنخورده و خشک نگه دارید؛ در بسیاری از برنامهها پانسمان حجیم پس از حدود دو روز با پوششهای کوچکتر عوض میشود، اما زمان مرکز شما ملاک است.
- اگر پانسمان خیس، شل، کثیف یا از خون/ترشح اشباع شد، آن را زودتر و طبق آموزش مرکز عوض کنید. لکهٔ کوچک ثابت با لکهای که در حال بزرگشدن است یکسان نیست.
- سطح کار را تمیز کنید، وسایل را پیش از شروع بچینید، دستها را با آب و صابون بشویید و خشک کنید؛ فردی که با میدان تمیز تماس دارد هر دو دست را با دستکش استریل بپوشاند.
- هر چسب را جداگانه و آرام، همجهت پوست، بردارید. برای دیدن پورت پشت یا کنار شانه، بازوی عملشده را بالا، عقب یا دور از بدن نکشید.
- هر پورت را کوتاه و بدون لمس مستقیم نگاه کنید: لبهها باید بسته و نسبتاً خشک باشند. قرمزی محدود باید ثابت یا رو به کاهش باشد، نه اینکه حلقهٔ قرمز بزرگتر شود.
- نوار پوستی، چسب بافتی، دلمه یا انتهای نخ زیرپوستی را نکنید. الکل، آباکسیژنه، بتادین، پودر، کرم و پماد فقط وقتی استفاده میشوند که همان مورد در دستور شما نوشته شده باشد.
- قسمت داخلی پانسمان تازه را لمس نکنید. روی هر پورت یک پانسمان کوچک و جدا با حاشیهٔ چسب یکنواخت بگذارید؛ چسب نباید پوست را جمع کند یا بازو را حلقهوار بفشارد.
- ترشح غلیظ یا بدبو، خونریزی ادامهدار، بازشدن لبهٔ پورت، خیسشدن مکرر پانسمان یا قرمزی و گرمی رو به گسترش را همان روز گزارش کنید.
🚿 دوشگرفتن و خیسشدن پورتها
زمان دوش به نوع پانسمان و وجود برش اضافه بستگی دارد. بعضی برنامههای کاملاً آرتروسکوپی پس از حدود ۴۸ ساعت دوش کوتاه را مجاز میدانند، اما اگر تنودز مینیاوپن یا دستور متفاوتی دارید همان زمان نوشتهشده را اجرا کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- پوشش ضدآب را فقط وقتی به کار ببرید که مرکز جراحی توصیه کرده و لبههای آن سالماند؛ ضدآببودن پانسمان بهتنهایی اجازهٔ دوش نیست.
- آب پرفشار را مستقیم روی پورتها نگیرید، محل را نسابید و پس از دوش با ضربههای آرام حولهٔ تمیز خشک کنید.
- اگر آب زیر پوشش رفت، پانسمان خیس را باقی نگذارید و آن را با روش آموزشدادهشده تعویض کنید.
- وان، استخر، جکوزی و سونا تا بستهشدن کامل همهٔ پورتها و تأیید تیم درمان مناسب نیستند.
💊 داروها و پیشگیری از عوارض
داروها را فقط از روی نسخهٔ ترخیص مصرف کنید و زمان هر نوبت را یادداشت کنید. بعضی مسکنهای ترکیبی از قبل استامینوفن دارند؛ پیش از افزودن هر داروی بدون نسخه، برچسب و تداخل آن را با داروساز بررسی کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- نوبت فراموششده را با دوبرابرکردن نوبت بعد جبران نکنید و داروی تجویزی شخص دیگری را مصرف نکنید.
- مسکنهای قویتر میتوانند خوابآلودگی، تهوع و یبوست ایجاد کنند؛ همراه الکل یا آرامبخش دیگر مصرف نشوند و هنگام مصرف آنها رانندگی نکنید.
- اگر داروی پیشگیری از لخته، آنتیبیوتیک یا محافظ معده برای شما نوشته شده، دوره و فاصلهٔ همان نسخه را کامل رعایت کنید.
- کهیر، تورم لب و زبان، خسخس یا تنگی نفس پس از دارو وضعیت اورژانسی است.
🧊 درد، ورم و استفادهٔ ایمن از سرما
با تمامشدن اثر بلوک عصبی، افزایش موقت درد قابلانتظار است. سرما میتواند کمک کند، ولی پوست بیحس آسیبپذیر است و باید بین کیسه و پوست یک لایهٔ پارچه باشد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- کیسهٔ سردِ پیچیده در پارچه را حدود ۲۰ دقیقه روی اطراف شانه بگذارید و سپس اجازه دهید پوست کاملاً گرم شود؛ در برنامههای اولیه معمولاً چهار تا پنج نوبت در روز پیشنهاد میشود.
- سرما را مستقیم روی پوست، پورت یا ناحیهٔ بیحس نگذارید و با کیسهٔ سرد نخوابید.
- پس از هر نوبت رنگ و حس پوست را بررسی کنید؛ رنگپریدگی ماندگار، تاول یا بیحسی بیشتر یعنی سرما را قطع کنید.
- دردی که با نسخه و استراحت کنترل نمیشود، ناگهان جهش میکند یا هر روز بدتر میشود نیاز به تماس دارد.
🦾 اسلینگ، بالش دورکننده و حرکت دست
اسلینگ فقط یادآور نیست؛ وزن بازو را از ترمیم تازه دور نگه میدارد. در برنامههای محافظتی معمولاً روز و شب بسته میشود و فقط برای بهداشت و تمرین مجاز باز میشود.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- آرنج را تا انتهای بستهٔ اسلینگ ببرید و تمام ساعد را داخل آن حمایت کنید؛ بالش دورکننده را خودسرانه حذف نکنید.
- هنگام بازکردن اسلینگ، بازوی بالا کنار تنه و ساعد روی بالش یا با دست سالم حمایت شود. بازوی عملشده را برای پوشیدن لباس بالا نبرید.
- انگشتها و مچ را آرام حرکت دهید. حرکت آرنج در بسیاری از ترمیمهای ایزوله مجاز است، اما پس از تنودز بایسپس ممکن است آرنج فقط با کمک دست مقابل حرکت کند.
- با دست عملشده کیف، کتری، کودک یا موبایل سنگین نگه ندارید؛ چیزی هل ندهید، نکشید و به دست تکیه نکنید.
- دست باید گرم و به رنگ طبیعی باشد. دست سرد یا کبود، ورم فشاری یا افت تازهٔ حرکت انگشتها نیازمند بررسی فوری است.
🛏️ خواب، لباس و کارهای روزمره
چند شب نخست، نیمهنشستهبودن معمولاً راحتتر است. هدف این است که آرنج پشت بدن نیفتد و وزن بازو از شانه آویزان نشود.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- با چند بالش پشت تنه بخوابید و یک بالش کوچک زیر ساعد و پشت آرنج بگذارید؛ روی شانهٔ عملشده نخوابید.
- اسلینگ شبانه را تا زمانی که در برنامه نوشته شده ادامه دهید؛ خواب راحتتر دلیل کافی برای کنارگذاشتن زودهنگام آن نیست.
- لباس جلو باز انتخاب کنید: هنگام پوشیدن، آستین سمت عملشده اول وارد میشود و هنگام درآوردن، سمت سالم اول آزاد میشود.
- جارو، پهنکردن لباس، بلندکردن قابلمه، برداشتن وسیله از قفسهٔ بالا و بستن کمربند پشت بدن را به فرد دیگری بسپارید.
🛡️ دو هفتهٔ اول
مسیر پایه: این برنامه برای ترمیم اولیهٔ پارگی کوچک تا متوسط نوشته شده است. در پارگی بزرگ/وسیع، ترمیم چندتاندونی، جراحی مجدد یا کیفیت ضعیف بافت، حرکت شانه ممکن است تا هفتهٔ ششم یا بیشتر عقب بیفتد. هیچ تمرین شانهای صرفاً به دلیل رسیدن یک تاریخ شروع نمیشود.
🛡️ صفر تا ۷۲ ساعت؛ گردش خون و کنترل ورم
هدف و شرط ورود: بازو در اسلینگ میماند و فقط انگشتها و مچ در دامنهٔ راحت حرکت میکنند. شانه در هیچ جهتی فعال نمیشود.
تمرینهای این بازه
۱) فشردن آرام توپ نرم (Gentle Hand-Grip Squeeze)
انقباض آرام انگشتها به گردش خون و کاهش خشکی دست کمک میکند، بدون آنکه شانه حرکت کند. حرکت دست و مچ در برنامههای اولیه چهار تا شش نوبت در روز انجام میشود و تعداد هر نوبت را… گزگز، تغییر رنگ، درد پورت یا حرکت ناخواستهٔ شانه بیشتر شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: انقباض آرام انگشتها به گردش خون و کاهش خشکی دست کمک میکند، بدون آنکه شانه حرکت کند.
مرحله و شرط شروع: از روز عمل، وقتی حس دست برای گرفتن ایمن توپ برگشته است؛ اگر دست هنوز کاملاً بیحس است فقط وضعیت آن را بررسی کنید.
وسیله و ایمنی محیط: توپ فومی بسیار نرم.
وضعیت شروع: آرنج و تمام ساعد راست داخل اسلینگ یا روی بالش ثابتاند، دست چپ روی ران میماند.
- انگشتها را دور توپ بگذارید.
- بدون سفتکردن شانه، توپ را آرام فشار دهید.
- دو ثانیه با تنفس آزاد نگه دارید.
- فشار را کامل رها کنید.
- بین تکرارها انگشتها را باز و شل کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: فشار باید سبک و بدون درد باشد.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام فشار بازدم کنید، فشار را آهسته بسازید و آهسته رها کنید.
دوز مستند: حرکت دست و مچ در برنامههای اولیه چهار تا شش نوبت در روز انجام میشود و تعداد هر نوبت را از برگهٔ فیزیوتراپی بگیرید.
استراحت: بین تکرارها انگشتها را کاملاً شل کنید و اگر عددی ثبت نشده، فاصلهٔ استراحت را از تیم درمان بگیرید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: فقط انگشتها کار میکنند و بازو در اسلینگ جابهجا نمیشود.
فوراً متوقف کنید اگر: گزگز، تغییر رنگ، درد پورت یا حرکت ناخواستهٔ شانه بیشتر شد.
خطاهای رایج: توپ سفت، فشار حداکثری و بالاانداختن شانه خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: با توپ نرمتر و تعداد کمتر برگردید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: پیشرفت زمانی است که دست بدون ورم یا درد بیشتر تا نوبت بعد آرام بماند. اجرای روان بدون ورم یا درد بیشتر تا نوبت بعد. فقط حرکتهای بدون مقاومت انگشت و مچ؛ مقاومت بیشتر در این فاز لازم نیست.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: احساس کار ملایم در کف دست که با رهاکردن توپ برطرف شود.
۲) باز و بستهکردن انگشتها و حرکت مچ (Finger and Wrist Motion)
حرکت نرم مفاصل کوچک، خشکی و ورم دست را کمتر میکند و در عین حال ترمیم شانه را دستنخورده نگه میدارد. چهار تا شش نوبت کوتاه در روز در محدودهٔ راحت؛ هر حرکت آهسته و بدون کشش انتهایی است. اگر… دست سرد یا کبود شد، ورم جهش کرد یا درد شانه با حرکت دست افزایش یافت.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: حرکت نرم مفاصل کوچک، خشکی و ورم دست را کمتر میکند و در عین حال ترمیم شانه را دستنخورده نگه میدارد.
مرحله و شرط شروع: از روز عمل پس از برگشت حس کافی؛ انگشتر و وسیلهٔ تنگ باید پیشتر خارج شده باشد.
وسیله و ایمنی محیط: بالش سفت یا اسلینگ درستبسته و یک صندلی پایدار؛ هیچ وسیله، وزنه یا فنر دستی در کار نیست و انگشتر و ساعت باید پیشتر خارج شده باشد.
وضعیت شروع: نشسته، بازوی بالا کنار تنه و تمام آرنج و ساعد راست روی بالش یا داخل اسلینگ؛ مچ از لبهٔ حمایت آویزان نیست.
- انگشتها را آرام باز کنید.
- بدون فشار یک مشت نرم بسازید.
- مشت را رها کنید.
- مچ را در دامنهٔ کوتاه رو به بالا و پایین ببرید.
- ساعد و آرنج را در تمام حرکت ثابت نگه دارید.
دامنه، سمت و محدودیت: حرکت فقط در انگشتان و مچ سمت راست است و آرنج و شانه در تمام تمرین بیحرکت میمانند؛ به انتهای دامنهٔ مچ فشار نیاورید.
تنفس، سرعت و ریتم: نفس را آزاد نگه دارید، هر حرکت را آهسته انجام دهید و پس از چند حرکت دست را روی بالش شل کنید.
دوز مستند: چهار تا شش نوبت کوتاه در روز در محدودهٔ راحت؛ هر حرکت آهسته و بدون کشش انتهایی است. اگر دست متورمتر شد، تعداد را کم کنید و وضعیت اسلینگ را بررسی کنید.
استراحت: اگر منبع عددی برای استراحت نداده، طبق برنامهٔ تیم درمان عمل کنید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: مچ و انگشتها حرکت میکنند، اما عضلهٔ شانه سفت نمیشود.
فوراً متوقف کنید اگر: دست سرد یا کبود شد، ورم جهش کرد یا درد شانه با حرکت دست افزایش یافت.
خطاهای رایج: چرخاندن ساعد با زور، گرفتن وسیلهٔ سنگین و بیرونآوردن آرنج از اسلینگ خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: فقط انگشتها را حرکت دهید و دامنهٔ مچ را کم کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: دامنهٔ راحت با رنگ و ورم پایدار دست. حرکت حمایتشدهٔ آرنج تنها در صورت آزادبودن آن در برگهٔ شما. پیشرفت فقط روانترشدن همین دامنه است، نه افزودن مقاومت.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش بسیار خفیف انگشت یا مچ که پس از استراحت آرام شود.
🧊 روزهای ۴ تا ۷؛ حرکت حمایتشدهٔ آرنج
شرط ورود: درد و تهوع قابلکنترلاند و بازکردن کوتاه اسلینگ برای تمرین در برنامهٔ شما مجاز شده است.
تمرین این بازه
۳) خم و صافکردن حمایتشدهٔ آرنج (Supported Elbow Range of Motion)
حفظ حرکت آرنج از خشکی جلوگیری میکند، در حالی که بازوی بالا کنار تنه و بدون فعالیت شانه میماند. برنامههای اولیه حرکت آرنج را چهار تا شش نوبت در روز میگذارند، اما در تنودز، نوع حرکت و… درد جلوی بازو، کشش پورتها، صدای همراه درد یا حرکت شانه ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: حفظ حرکت آرنج از خشکی جلوگیری میکند، در حالی که بازوی بالا کنار تنه و بدون فعالیت شانه میماند.
مرحله و شرط شروع: روزهای ۴ تا ۷، پس از اجازهٔ بازکردن کوتاه اسلینگ و با رعایت شاخهٔ تنودز بایسپس. اگر تنودز بایسپس انجام شده، در چهار هفتهٔ اول آرنج را فعال خم نکنید؛ دست چپ وزن ساعد راست را کامل بگیرد و دستور اختصاصی شما مقدم است.
وسیله و ایمنی محیط: صندلی پایدار و بالش سفت؛ تمرین را ایستاده انجام ندهید.
وضعیت شروع: نشسته و پایدار، اسلینگ فقط برای تمرین باز، بازوی راست چسبیده به پهلو، آرنج و ساعد روی بالش و دست چپ زیر مچ راست.
- شانه را رها و بازوی بالا را ثابت کنید.
- با کمک دست چپ، آرنج راست را آرام کمی صاف کنید.
- پیش از کشش شانه یا بایسپس توقف کنید.
- با همان حمایت به زاویهٔ شروع برگردید.
- ساعد را دوباره کامل داخل اسلینگ بگذارید.
دامنه، سمت و محدودیت: بدون وزنه و در دامنهٔ راحت.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام صافشدن بازدم کنید، رفتوبرگشت را آهسته نگه دارید و میان تکرارها ساعد را کامل روی بالش بگذارید.
دوز مستند: برنامههای اولیه حرکت آرنج را چهار تا شش نوبت در روز میگذارند، اما در تنودز، نوع حرکت و زمان آن باید دقیقاً از برگهٔ شما خوانده شود.
استراحت: فاصلهٔ دقیق از برنامهٔ تیم درمان میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: بازوی بالا و شانه در جای خود میمانند.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی بازو، کشش پورتها، صدای همراه درد یا حرکت شانه ایجاد شد.
خطاهای رایج: رهاکردن وزن ساعد، چرخاندن کف دست با مقاومت و بازکردن کامل اجباری خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را کوتاه و حمایت دست چپ را بیشتر کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: دامنهٔ نرم با بازوی بالای ثابت و بدون واکنش روز بعد. بازگشت کامل به اسلینگ و ادامهٔ حرکت فقط در همان دامنه تا ارزیابی بعدی.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش خفیف آرنج بدون کشش جلوی شانه.
↔️ هفتهٔ دوم؛ وضعیت گردن و تنه
هدف: بدون دخالتدادن شانه، وضعیت سر و تنه را از حالت خمیدهٔ ناشی از اسلینگ خارج کنید.
تمرین این بازه
۴) جمعکردن ملایم چانه (Gentle Chin Tuck)
اسلینگ ممکن است سر را جلو ببرد و گردن را خسته کند؛ این حرکت کوچک، راستای گردن را بهتر میکند بدون اینکه بازو جابهجا شود. تعداد و نوبت را از برنامهٔ فیزیوتراپی بگیرید و از نگهداشتن طولانی یا فشار سر به دیوار… سرگیجه، سردرد، گزگز بازو یا افزایش درد گردن رخ داد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: اسلینگ ممکن است سر را جلو ببرد و گردن را خسته کند؛ این حرکت کوچک، راستای گردن را بهتر میکند بدون اینکه بازو جابهجا شود.
مرحله و شرط شروع: از هفتهٔ دوم، در صورت نبود سرگیجه، درد گردنی تیرکشنده یا محدودیت دیگری که تیم درمان گفته باشد.
وسیله و ایمنی محیط: صندلی پشتیدار یا دیوار، بدون سطح لغزنده.
وضعیت شروع: پشت به دیوار یا روی صندلی پشتیدار، اسلینگ درست بسته، شانهها رها و نگاه روبهرو.
- بدون پایینآوردن سر، چانه را چند میلیمتر به عقب ببرید.
- تصور کنید پشت گردن کمی بلند میشود.
- دو نفس آرام بکشید.
- به وضعیت عادی برگردید.
- بین تکرارها فک و شانهها را شل کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: حرکت بسیار کوچک است.
تنفس، سرعت و ریتم: حرکت را در بازدم آهسته بسازید، دو نفس عادی نگه دارید و بین تکرارها سر را در حالت خنثی استراحت دهید.
دوز مستند: تعداد و نوبت را از برنامهٔ فیزیوتراپی بگیرید و از نگهداشتن طولانی یا فشار سر به دیوار خودداری کنید.
استراحت: بین تکرارها سر را در وضعیت خنثی رها کنید و فک و شانهها را شل بگذارید؛ اگر برنامهٔ شما فاصلهٔ مشخصی ننوشته، آن را از تیم درمان بگیرید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: سر فقط عقب میرود و شانهٔ راست بالا نمیآید.
فوراً متوقف کنید اگر: سرگیجه، سردرد، گزگز بازو یا افزایش درد گردن رخ داد.
خطاهای رایج: خمکردن چانه به سینه، حبس نفس و بالاانداختن شانه خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را نصف کنید و پشتی صندلی را بهعنوان تکیهگاه استفاده کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: اجرای حرکت بدون سرگیجه یا جابهجایی اسلینگ. فقط حفظ همین کنترل وضعیت؛ حرکت شانه به این تمرین اضافه نمیشود.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش بسیار ملایم پشت گردن بدون علامت بازویی.
↔️ دو هفتهٔ دوم
⚖️ هفتهٔ سوم؛ تنظیم ملایم کتف
شاخهٔ احتیاط: در ترمیم ساباسکاپولاریس یا ترسمینور، تمرین کتف میتواند تغییر کند؛ بدون تأیید فیزیوتراپیست آن را شروع نکنید.
تمرینهای این بازه
۵) تنظیم ملایم کتف داخل اسلینگ (Gentle Scapular Setting)
فعالسازی بسیار ملایم عضلات میان کتف و ستون فقرات، وضعیت کمربند شانهای را حفظ میکند بدون آنکه مفصل شانه حرکت فعال داشته باشد. تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند. کیفیت و عدم حرکت بازو مهمتر از تکرار بیشتر است. درد پورت، کشش جلوی شانه یا حرکت بازو رخ داد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: فعالسازی بسیار ملایم عضلات میان کتف و ستون فقرات، وضعیت کمربند شانهای را حفظ میکند بدون آنکه مفصل شانه حرکت فعال داشته باشد.
مرحله و شرط شروع: از هفتهٔ سوم فقط با اجازهٔ برنامهٔ اختصاصی، زخم آرام و نبود درد تیز پشت یا جلوی شانه.
وسیله و ایمنی محیط: صندلی یا تخت ثابت و اسلینگ درستبسته؛ ایستادن تنها زمانی مناسب است که تعادل مطمئن باشد.
وضعیت شروع: ایستاده یا نشسته از پشت سهربع، بازوی راست کامل داخل اسلینگ، گردن آزاد و کتفها در وضعیت طبیعی.
- دم آرام بگیرید.
- در بازدم، کتف راست را بسیار کم به سمت ستون فقرات و کمی پایین ببرید.
- بازو، آرنج و اسلینگ را عقب نکشید.
- دو ثانیه مکث کنید.
- کتف را کامل رها کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: حرکت باید ظریف و بدون درد باشد.
تنفس، سرعت و ریتم: در بازدم کتف را بسیار آرام تنظیم کنید و بین تکرارها آن را کامل رها کنید.
دوز مستند: تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند. کیفیت و عدم حرکت بازو مهمتر از تکرار بیشتر است.
استراحت: بین تکرارها کتف را کامل رها کنید تا به وضعیت طبیعی برگردد؛ فاصلهٔ دقیق استراحت از برنامهٔ فیزیوتراپی میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: انقباض ملایم بین کتف راست و ستون فقرات حس میشود و شانه به گوش نزدیک نمیشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد پورت، کشش جلوی شانه یا حرکت بازو رخ داد.
خطاهای رایج: فشار دادن شدید دو کتف، قوسدادن کمر و کشیدن آرنج به عقب خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: فقط تصور حرکت را با دامنهٔ کمتر تمرین کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: حرکت ظریف بدون جابهجایی بازو یا افزایش درد شبانه. پاندول فقط پس از مجوز جداگانه و نه بهعنوان ادامهٔ خودکار این تمرین.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: انقباض خفیف پشت کتف که با رهاکردن برطرف شود.
۶) لو-رو نشسته (Seated Low Row)
کتف پایهٔ حرکت شانه است و در هفتههایی که بازو بیحرکت میماند، پایینرفتن و عقبرفتن کتف فراموش میشود. این تمرین همان مسیر را بدون هیچ حرکتی در… پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست تمرینهای اطراف کتف آورده اما تعداد و مدت ننوشته است؛… درد جلوی شانه، بالاانداختن شانه به سمت گوش، درد گردن یا افزایش درد شبانه ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: کتف پایهٔ حرکت شانه است و در هفتههایی که بازو بیحرکت میماند، پایینرفتن و عقبرفتن کتف فراموش میشود. این تمرین همان مسیر را بدون هیچ حرکتی در مفصل شانه زنده نگه میدارد. تفاوتش با تنظیم کتف در جهت است: آنجا کتف فقط آرام عقب میرفت، اینجا کتف همزمان به سمت پایین هم میرود، انگار میخواهید نوک کتف را به جیب پشتی شلوار نزدیک کنید.
مرحله و شرط شروع: از حدود هفتهٔ سوم و فقط وقتی تنظیم ملایم کتف بدون درد و بدون بالاانداختن شانه انجام میشود. اگر ساباسکاپولاریس یا ترسمینور شما ترمیم شده، این تمرین را شروع نکنید مگر فیزیوتراپیست جداگانه اجازه دهد؛ پروتکل مرجع تمرینهای جمعکنندهٔ کتف را در این دو ترمیم کنار میگذارد.
وسیله و ایمنی محیط: صندلی محکم بدون چرخ و بدون دستهٔ بلند، روی کف غیرلغزنده. هیچ وزنه، کش یا تکیهگاهی در دست نیست و وزن بدن به دست داده نمیشود.
وضعیت شروع: صاف بنشینید، هر دو پا روی زمین، بازوی راست داخل اسلینگ کنار تنه و دست چپ روی ران.
- نفس را آزاد بگذارید و شانهها را یک بار کاملاً رها کنید.
- بدون آنکه بازو تکان بخورد، کتف راست را آرام به سمت پایین و کمی به عقب ببرید.
- همانجا چند ثانیه با تنفس آزاد نگه دارید.
- کتف را کاملاً رها کنید و اجازه دهید به وضعیت خنثی برگردد.
- پیش از تکرار بعدی یک نفس کامل بکشید.
دامنه، سمت و محدودیت: حرکت باید بسیار کوچک باشد و فقط در کتف سمت راست رخ دهد؛ اگر از بیرون دیده میشود که تنه یا بازو جابهجا شد، زیادهروی کردهاید.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام پایینبردن کتف بازدم کنید و حرکت را در دو تا سه ثانیه بسازید و همانقدر آرام رها کنید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست تمرینهای اطراف کتف آورده اما تعداد و مدت ننوشته است؛ تعداد و دفعات روزانه را از برگهٔ فیزیوتراپی خود بگیرید.
استراحت: بین تکرارها شانه را کاملاً شل بگذارید و اجازه دهید کتف به وضعیت خنثی برگردد.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار ملایم را پایین و پشت کتف حس میکنید و گردن و تراپز بالایی نرم میمانند؛ پس از رهاکردن، احساس کار بهسرعت آرام میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی شانه، بالاانداختن شانه به سمت گوش، درد گردن یا افزایش درد شبانه ایجاد شد.
خطاهای رایج: فشار زیاد به امید حس بیشتر، حبس نفس، جلوآوردن سر و بیرونآوردن آرنج از اسلینگ.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به تنظیم ملایم کتف داخل اسلینگ برگردید و تا بررسی بعدی فیزیوتراپیست همان را ادامه دهید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: نگهداشتن طولانیتر با همان کیفیت و بدون واکنش تا صبح روز بعد؛ مرحلهٔ بعد رو (Row) با کش است، فقط پس از رسیدن به فاز تقویت.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کار ملایم پشت کتف طبیعی است؛ درد جلوی شانه، درد گردن یا بدترشدن درد شبانه یعنی فشار زیاد بوده یا این تمرین هنوز برای شما زود است.
۷) اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن با اسلینگ (Postural Setting with the Sling On)
چند هفته اسلینگ، تنه را به جلو خم و شانه را به داخل میچرخاند و همین وضعیت، درد گردن و تراپز را میسازد و بعداً بالاآوردن بازو را سختتر میکند. این… پروتکل مرجع این کار را بهعنوان بررسی و اصلاح وضعیت آورده و برای آن ست و تکرار تعیین… با راستکردن تنه درد شانه تیز شد یا گزگز در دست ایجاد شد؛ در این حالت بندهای اسلینگ باید…
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: چند هفته اسلینگ، تنه را به جلو خم و شانه را به داخل میچرخاند و همین وضعیت، درد گردن و تراپز را میسازد و بعداً بالاآوردن بازو را سختتر میکند. این تمرین حرکت شانه نیست؛ یک عادت است که چند بار در روز وضعیت بدن را به حالت خنثی برمیگرداند.
مرحله و شرط شروع: از هفتهٔ سوم و برای همهٔ مسیرها، از جمله ترمیم بزرگ/وسیع و ترمیم ساباسکاپولاریس. چون هیچ حرکتی در مفصل شانه ایجاد نمیکند معمولاً محدودیت جداگانه ندارد؛ با این حال اگر برگهٔ شما وضعیت خاصی برای تنه نوشته، همان مقدم است.
وسیله و ایمنی محیط: آینه یا شیشهای که نیمتنه در آن دیده شود، و صندلی با پشتی یا دیواری برای ایستادن. به دست تکیه ندهید و وزن بدن را با دست نگیرید.
وضعیت شروع: نشسته روی صندلی با پشتی، یا ایستاده کنار دیوار؛ بازوی راست داخل اسلینگ و دست چپ آزاد کنار بدن.
- در آینه نگاه کنید و ببینید سر چقدر جلو آمده و شانهها چقدر گرد شدهاند.
- تاج سر را آرام به سمت سقف بکشید، طوریکه گردن بلندتر شود نه اینکه چانه بالا برود.
- جناغ سینه را چند میلیمتر بالا بیاورید تا قوس پشت کمتر شود.
- شانهها را یک بار بالا ببرید، به عقب بچرخانید و کاملاً رها کنید.
- در همین وضعیت چند نفس آرام بکشید و بررسی کنید اسلینگ هنوز آرنج را کامل حمایت میکند.
دامنه، سمت و محدودیت: اصلاح باید کوچک و راحت باشد؛ حالت نظامی و خشک هدف نیست و شانهٔ عملشده در هیچ جهتی حرکت داده نمیشود.
تنفس، سرعت و ریتم: تنفس هرگز حبس نمیشود؛ اصلاح وضعیت باید با یک بازدم آرام همراه باشد و چند ثانیه بیشتر طول نکشد.
دوز مستند: پروتکل مرجع این کار را بهعنوان بررسی و اصلاح وضعیت آورده و برای آن ست و تکرار تعیین نکرده است؛ آن را به کارهای تکراری روز گره بزنید، مثلاً هر بار که مینشینید یا آب مینوشید.
استراحت: بین دو بار اصلاح، بدن را کاملاً رها کنید؛ نگهداشتن دائمی وضعیت اصلاحشده هدف نیست.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: گردن و فک راحتاند، تنفس عمیقتر میشود و اسلینگ وزن بازو را میگیرد نه گردن.
فوراً متوقف کنید اگر: با راستکردن تنه درد شانه تیز شد یا گزگز در دست ایجاد شد؛ در این حالت بندهای اسلینگ باید بازبینی شوند.
خطاهای رایج: بالابردن چانه بهجای بلندکردن گردن، سفتکردن شانهها و نگهداشتن حالت نظامی و خشک.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: نشسته با پشتی کامل انجام دهید و مدت را کوتاه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: حفظ وضعیت خنثی بدون یادآوری آینه؛ همین وضعیت پایهٔ تمام تمرینهای ایستادهٔ ماههای بعد است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: سبکشدن گردن و کمشدن فشار تراپز در طول روز طبیعی است؛ درد تیز شانه یا گزگز دست یعنی اسلینگ یا وضعیت تنه باید بازبینی شود.
ممنوع: جمعکردن شدید کتف، حرکت اسلینگ به عقب، بالاانداختن شانه و ادامهٔ تمرین در صورت درد شبانهٔ بیشتر.
🌱 هفتهٔ چهارم؛ پاندول کاملاً غیرفعال
شرط ورود: فقط وقتی گزارش عمل یا فیزیوتراپیست پاندول را مجاز کرده است. در پارگی بزرگ/وسیع، این حرکت ممکن است تا هفتهٔ ششم ممنوع بماند.
تمرین این بازه
۸) پاندول با جابهجایی تنه (Passive Pendulum)
جابهجایی کوچک تنه اجازه میدهد بازوی کاملاً رها مانند آونگ حرکت کند؛ روتاتورکاف نباید برای ساختن حرکت منقبض شود. در برخی دستورهای دانشگاهی ۱ تا ۲ ستِ ۲۰ تا ۳۰ حرکت، چهار تا پنج نوبت در روز آمده است؛ فقط… درد تیز، انقباض فعال شانه، سرگیجه یا افزایش درد شبانه ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: جابهجایی کوچک تنه اجازه میدهد بازوی کاملاً رها مانند آونگ حرکت کند؛ روتاتورکاف نباید برای ساختن حرکت منقبض شود.
مرحله و شرط شروع: هفتهٔ چهارم در مسیر کوچک تا متوسط، فقط پس از ثبت اجازهٔ حرکت غیرفعال؛ در ترمیم بزرگ/وسیع معمولاً تا هفتهٔ ششم انجام نمیشود.
وسیله و ایمنی محیط: میز سنگین و ثابت؛ دست چپ روی میز، پاها باز و زانوها نرم، دست راست بدون وزنه و با دستبند سبزآبی رهاست.
وضعیت شروع: از لگن کمی خم شوید و تنه را با دست سالم حمایت کنید؛ گردن آزاد و بازوی راست عمود و شل آویزان باشد.
- عضلات شانه و آرنج راست را رها کنید.
- وزن تنه را چند سانتیمتر جلو و عقب ببرید.
- اجازه دهید بازو بدون تلاش شما دنبال تنه حرکت کند.
- دامنه را کوچک نگه دارید و دایرهٔ بزرگ نسازید.
- برای پایان، تنه را آرام راست کنید و با دست چپ ساعد راست را بگیرید.
دامنه، سمت و محدودیت: دامنه بسیار کوچک و فقط به اندازهٔ جابهجایی تنه است؛ دایرهٔ بزرگ ساخته نمیشود، بازوی راست هرگز پشت تنه نمیرود و هیچ وزنهای در دست نیست.
تنفس، سرعت و ریتم: تنفس آزاد بماند، انتقال وزن آهسته و کوچک باشد و میان ستها تنه را راست کنید و ساعد راست را حمایت کنید.
دوز مستند: در برخی دستورهای دانشگاهی ۱ تا ۲ ستِ ۲۰ تا ۳۰ حرکت، چهار تا پنج نوبت در روز آمده است؛ فقط اگر همین دوز با برنامهٔ شما سازگار است اجرا کنید و در صورت خستگی کمتر انجام دهید.
استراحت: میان ستها تنه را آرام راست کنید و با دست چپ ساعد راست را حمایت کنید تا شانه کاملاً بیبار شود؛ فاصلهٔ دقیق استراحت از برنامهٔ تیم درمان میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: حرکت از انتقال وزن تنه میآید و عضلات شانه نرم میمانند.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، انقباض فعال شانه، سرگیجه یا افزایش درد شبانه ایجاد شد.
خطاهای رایج: دایرهکشیدن با عضله، گرفتن وزنه و خمشدن بدون تکیه خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را کمتر کنید یا تا جلسهٔ بعد فیزیوتراپی صبر کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: حرکت واضحاً از تنه و بدون انقباض فعال شانه. حرکت غیرفعال حمایتشده در ماه دوم، تنها وقتی برنامهٔ مکتوب آن را آزاد کند.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: احساس کشش یا سنگینی ملایم که با توقف آرام شود.
زخم آرام است، تمرینهای مجاز بدون افزایش درد شبانه انجام میشوند و برنامهٔ مکتوب اجازهٔ شروع حرکت غیرفعال یا کمکشده را داده است.
🌱 روزهای ۳۱ تا ۶۰؛ بازیابی حرکت غیرفعال و کمکشده
پارگی کوچک تا متوسط: حرکت غیرفعال و سپس کمکشده معمولاً در محدودهٔ تعیینشده ادامه مییابد و کنارگذاشتن اسلینگ ممکن است حدود هفتهٔ هفتم یا هشتم آغاز شود. پارگی بزرگ/وسیع: در پروتکل محافظهکارانه، تازه از هفتهٔ ششم حرکت غیرفعال با سقف تقریبی فلکشن ۱۰۰ درجه و چرخش خارجی ۳۰ درجه آغاز میشود؛ هنوز حرکت فعال شانه ندارید.
۹) سرخوردن ساعد روی میز (Supported Table Slide)
حرکت تنه، ساعد حمایتشده را جلو میبرد تا دامنه بدون بلندکردن فعال بازو برگردد. تعداد و سقف زاویه را از برنامهٔ فیزیوتراپی دنبال کنید، زیرا اندازهٔ پارگی آن را تغییر… با درد تیز، گیر، بالاانداختن شانه یا واکنش دردناک تا صبح بعد متوقف و به دامنهٔ قبلی…
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: حرکت تنه، ساعد حمایتشده را جلو میبرد تا دامنه بدون بلندکردن فعال بازو برگردد.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از آزادشدن حرکت غیرفعال/کمکشده؛ در ترمیم وسیع ممکن است تا هفتهٔ ششم یا بعد از آن صبر کنید.
وسیله و ایمنی محیط: صندلی بدون چرخ، میز ثابت و حوله.
وضعیت شروع: تمام ساعد و دست راست روی حوله و دست چپ روی ران است.
- شانه را رها کنید.
- تنه را آهسته جلو ببرید تا حوله بلغزد.
- در نخستین کشش راحت یا سقف برنامه توقف کنید.
- بدون فشار کف دست یک مکث کوتاه داشته باشید.
- با عقبآمدن تنه به شروع برگردید.
دامنه، سمت و محدودیت: دست راست میز را هل نمیدهد و شانه بالا نمیرود.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام جلو رفتن بازدم کنید، رفتوبرگشت را آهسته نگه دارید و بین تکرارها تنه را راست و ساعد را رها کنید.
دوز مستند: تعداد و سقف زاویه را از برنامهٔ فیزیوتراپی دنبال کنید، زیرا اندازهٔ پارگی آن را تغییر میدهد.
استراحت: زمان دقیق استراحت طبق برنامهٔ تیم درمان است.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: ساعد پیوسته روی میز است و حرکت از تنه میآید.
فوراً متوقف کنید اگر: با درد تیز، گیر، بالاانداختن شانه یا واکنش دردناک تا صبح بعد متوقف و به دامنهٔ قبلی برگردید.
خطاهای رایج: فشار فعال دست و رسیدن اجباری خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: صندلی را به میز نزدیک و دامنه را کوتاه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: دامنهٔ بیشتر بدون شراگ یا واکنش روز بعد. چرخش خارجی یا بالاآوردن کمکشده فقط پس از آزادشدن همان جهت. پیشرفت یعنی کمی دامنهٔ بیشتر با همان کیفیت، نه افزایش همزمان دامنه و تعداد.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش ملایم و کوتاه که پس از برگشت آرام شود.
۱۰) چرخش خارجی غیرفعال با عصا (Passive External Rotation with Dowel)
دست چپ، ساعد راست را در دامنهای کوچک هدایت میکند تا چرخش خارجی بدون فعالیت زودهنگام روتاتورکاف برگردد. تعداد، مکث و زاویه را از نسخهٔ فیزیوتراپی بگیرید؛ دامنهٔ بیشتر همیشه بهتر نیست و محافظت… با درد جلوی شانه، جابهجایی آرنج، قوس کمر یا افزایش درد شبانه متوقف شوید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: دست چپ، ساعد راست را در دامنهای کوچک هدایت میکند تا چرخش خارجی بدون فعالیت زودهنگام روتاتورکاف برگردد.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از مجوز. در مسیر کوچک تا متوسط، سقف اولیه ممکن است کمتر از ۲۰ درجه باشد؛ در مسیر وسیع هفتهٔ ۶ تا ۱۰ حدود ۳۰ درجه است. ترمیم ساباسکاپولاریس میتواند سقف را صفر یا کمتر از برنامهٔ عمومی کند.
وسیله و ایمنی محیط: یک عصای سبک، حولهٔ کوچک و صندلی/تخت ثابت؛ از میلهٔ سنگین یا سطح لغزنده استفاده نکنید.
وضعیت شروع: نشسته یا طاقباز، آرنج راست ۹۰ درجه و روی حوله کنار تنه، هر دو دست روی یک عصا.
- آرنج راست را روی حوله ثابت کنید.
- با دست چپ عصا را آرام هدایت کنید.
- ساعد راست فقط تا سقف نوشتهشده به بیرون برود.
- کشش انتهایی ایجاد نکنید.
- با کنترل دست چپ به شروع برگردید.
دامنه، سمت و محدودیت: آرنج راست روی حوله و کنار تنه میماند و ساعد فقط تا سقف زاویهای که برای شما نوشته شده به بیرون میرود؛ کشش انتهایی ایجاد نمیشود و دست راست در تمام حرکت منفعل است.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام هدایت به بیرون بازدم کنید، برگشت را آهستهتر انجام دهید و بین تکرارها ساعد را روی حوله رها کنید.
دوز مستند: تعداد، مکث و زاویه را از نسخهٔ فیزیوتراپی بگیرید؛ دامنهٔ بیشتر همیشه بهتر نیست و محافظت از ترمیم مقدم است.
استراحت: بین تکرارها ساعد را روی حوله رها کنید تا شانه بیبار شود؛ فاصلهٔ دقیق استراحت از نسخهٔ فیزیوتراپی میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: آرنج کنار بدن میماند و دست راست منفعل است.
فوراً متوقف کنید اگر: با درد جلوی شانه، جابهجایی آرنج، قوس کمر یا افزایش درد شبانه متوقف شوید.
خطاهای رایج: جداشدن آرنج، فشار دست راست و عبور از سقف زاویه.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را نصف یا تمرین را تا بررسی فیزیوتراپیست حذف کنید؛ بهویژه اگر ساباسکاپولاریس ترمیم شده است.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: دامنهٔ تجویزشده بدون واکنش روز بعد. بالاآوردن کمکشده یا دامنهٔ بیشتر فقط با ثبت در برنامه.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش ملایم بدون درد جلوی شانه.
۱۱) بالاآوردن کمکشده در طاقباز با عصا (Supine Assisted Elevation)
حالت طاقباز وزن بازو را کم میکند و دست سالم اجازه میدهد مسیر بالاآوردن بدون تلاش زودهنگام شانه تمرین شود. تعداد تکرار و دفعات روزانه از برنامهٔ مکتوب شما میآید؛ پروتکل مرجع برای این حرکت عددی… با افت ناگهانی بازو، درد تیز یا بالاانداختن شانه متوقف شوید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: حالت طاقباز وزن بازو را کم میکند و دست سالم اجازه میدهد مسیر بالاآوردن بدون تلاش زودهنگام شانه تمرین شود.
مرحله و شرط شروع: در پارگی کوچک تا متوسط معمولاً پس از هفتهٔ چهارم تا ششم و با مجوز؛ در پارگی بزرگ/وسیع حرکت کمکشده معمولاً تا حدود هفتهٔ دهم به تعویق میافتد.
وسیله و ایمنی محیط: تخت صاف و یک عصای سبک؛ زاویهٔ قرارگیری باید اجازه دهد هر دو دست و مسیر عصا دیده و کنترل شوند.
وضعیت شروع: طاقباز، هر دو دست روی یک عصای سبک، آرنجها راحت و شانهٔ راست رها.
- دست چپ کنترل عصا را بگیرد.
- عصا و بازوی راست را آرام رو به سقف ببرید.
- پیش از درد یا سقف زاویه توقف کنید.
- مکث کوتاه و بدون فشار داشته باشید.
- با دست چپ، بازو را آرام پایین بیاورید.
دامنه، سمت و محدودیت: بازوی راست منفعل میماند، کمر قوس نمیگیرد و تعداد از برنامهٔ مکتوب پیروی میکند.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا رفتن بازدم کنید، با دست چپ حرکت را آهسته پایین بیاورید و بین تکرارها بازو را کنار تنه استراحت دهید.
دوز مستند: تعداد تکرار و دفعات روزانه از برنامهٔ مکتوب شما میآید؛ پروتکل مرجع برای این حرکت عددی ننوشته و سقف زاویه بر تعداد مقدم است.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار تنه رها کنید تا دوباره کاملاً منفعل شود؛ فاصلهٔ استراحت از برنامهٔ تیم درمان میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: هر دو دست به یک عصا متصلاند و دست چپ حرکت را میسازد.
فوراً متوقف کنید اگر: با افت ناگهانی بازو، درد تیز یا بالاانداختن شانه متوقف شوید.
خطاهای رایج: فشار دست راست، قوس کمر و رسیدن اجباری.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به اسلاید میز برگردید یا دامنه را کوتاه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: مسیر روان بدون افت کنترل یا افزایش درد شبانه. حرکت فعال فقط پس از مجوز رسمی فاز بعد. ورود به حرکت فعال تنها پس از مجوز صریح و کنترل کامل همین حرکت است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش کوتاه و ملایم که پس از پایینآوردن آرام شود.
۱۲) بالاآوردن کمکشده با دست سالم در طاقباز (Self-Assisted Forward Elevation)
این همان حرکت بالاآوردن کمکشده است، اما بدون عصا: دست چپ مستقیم زیر بازوی راست را میگیرد و آن را بالا میبرد. حذف عصا باعث میشود دقیقاً حس کنید… پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت کمکشده آورده اما تعداد تکرار ننوشته است؛ تکرار و… درد تیز، صدای دردناک، بالاانداختن شانه، قوسگرفتن کمر یا گزگز دست ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: این همان حرکت بالاآوردن کمکشده است، اما بدون عصا: دست چپ مستقیم زیر بازوی راست را میگیرد و آن را بالا میبرد. حذف عصا باعث میشود دقیقاً حس کنید چه مقدار از حرکت را دست سالم ساخته و چه مقدار را شانهٔ عملشده — و این تشخیص، مرز میان «کمکشده» و «فعالِ زودهنگام» است.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از ثبت اجازهٔ حرکت کمکشده در برنامهٔ مکتوب. در مسیر کوچک تا متوسط معمولاً از هفتهٔ چهارم تا ششم، و در آن بازه سقف بالاآوردن در پروتکل مرجع کمتر از ۹۰ درجه است؛ این سقف در هفتهٔ هفتم تا هشتم به کمتر از ۱۲۰ درجه میرسد. در ترمیم بزرگ/وسیع، حرکت کمکشده معمولاً تا حدود هفتهٔ دهم به تعویق میافتد.
وسیله و ایمنی محیط: تخت یا زمین صاف، بدون بالش بلند زیر سر و با فضای کافی برای هر دو بازو. هیچ عصا، وزنه یا کشی در کار نیست.
وضعیت شروع: طاقباز دراز بکشید، زانوها خم و کف پاها روی تخت تا کمر قوس نگیرد. بازوی راست کنار تنه و آرنج راست تقریباً صاف؛ دست چپ از زیر، مچ یا ساعد راست را میگیرد.
- عضلات شانهٔ راست را کاملاً رها کنید؛ بازوی راست باید مثل یک وزنهٔ بیجان در دست چپ باشد.
- با دست چپ، بازوی راست را آرام به سمت سقف ببرید.
- در اولین احساس کشش، یا در سقف زاویهای که برای شما نوشته شده، توقف کنید — هرکدام زودتر رسید.
- یک تا دو ثانیه بدون فشار مکث کنید.
- با دست چپ، بازو را آهستهتر از رفتن پایین بیاورید و کنار تنه رها کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: دست چپ تمام کار را میکند؛ اگر شانهٔ راست شروع به فشار کند، حرکت دیگر کمکشده نیست. سقف زاویه از برگهٔ شما میآید و کمر در تمام حرکت روی تخت میماند.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا رفتن بازدم کنید و پایینآوردن را کندتر از بالا بردن انجام دهید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت کمکشده آورده اما تعداد تکرار ننوشته است؛ تکرار و دفعات را از برنامهٔ فیزیوتراپی بگیرید.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار تنه کاملاً رها کنید تا شانه دوباره سنگین و منفعل شود.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کمر روی تخت میماند، شانهٔ راست به سمت گوش بالا نمیرود و بازو در تمام مسیر سنگین و منفعل حس میشود؛ کشش کوتاه جلوی شانه با پایینآمدن بازو آرام میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، صدای دردناک، بالاانداختن شانه، قوسگرفتن کمر یا گزگز دست ایجاد شد.
خطاهای رایج: کمککردن پنهانی با شانهٔ راست، رفتن بالاتر از سقف نوشتهشده به این دلیل که «درد ندارد» و پایینآوردن سریع و رهاکردن ناگهانی بازو.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به همان حرکت با عصا برگردید که کنترل دو دستی بیشتری دارد، یا دامنه را کوتاه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: رسیدن روان به همان سقف مجاز بدون جبران و بدون افزایش درد شبانه؛ مرحلهٔ بعد حرکت فعال در طاقباز است، تنها با مجوز صریح فاز بعد.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش کوتاه و ملایم جلوی شانه طبیعی است؛ درد تیز، افت کنترل بازو یا بیشترشدن درد تا صبح روز بعد یعنی دامنه یا تعداد زیاد بوده است.
🏋️ روزهای ۶۱ تا ۹۰؛ بازگشت تدریجی حرکت فعال
پارگی کوچک تا متوسط: حرکت فعال معمولاً از حدود هفتهٔ هفتم یا هشتم و ابتدا در وضعیتهای کمبار آغاز میشود. پارگی بزرگ/وسیع: حرکت کمکشده حدود هفتهٔ دهم، چرخش خارجی فعال حدود هفتهٔ دوازدهم و بالاآوردن فعال نزدیک هفتهٔ چهاردهم شروع میشود؛ بنابراین بعضی تمرینهای این بخش برای شما هنوز زودند.
۱۳) سرخوردن ساعد روی سطح شیبدار (Seated Incline Table Slide)
همان سرخوردن ساعد روی میز است، اما سطح کمی شیب دارد. شیب باعث میشود بازو در مسیر خود بالاتر برود، در حالی که وزن ساعد همچنان روی سطح میماند و شانه… پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت کمکشده آورده اما تعداد ننوشته است؛ تکرار، دفعات و… درد تیز، احساس گیر، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه به پهلو یا واکنش دردناکی که تا صبح روز…
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: همان سرخوردن ساعد روی میز است، اما سطح کمی شیب دارد. شیب باعث میشود بازو در مسیر خود بالاتر برود، در حالی که وزن ساعد همچنان روی سطح میماند و شانه مجبور نیست آن را در هوا نگه دارد. این پل میان سرخوردن روی میز صاف و حرکت فعال است.
مرحله و شرط شروع: پس از اینکه سرخوردن ساعد روی میز صاف در تمام دامنهٔ مجاز بدون درد و بدون بالاانداختن شانه انجام شود. پروتکل مرجع این حرکت را در هفتهٔ هفتم تا هشتم میگذارد؛ در ترمیم بزرگ یا وسیع دیرتر است و برنامهٔ مکتوب شما مقدم است.
وسیله و ایمنی محیط: میز ثابت با یک سطح شیبدار روی آن — یک بالش سفت، یک تختهٔ زیرِ دست یا چند کتاب زیر یک سینی — و حولهای که زیر ساعد بلغزد. صندلی بدون چرخ روی کف غیرلغزنده. شیب باید کم باشد و در میانهٔ حرکت جابهجا نشود.
وضعیت شروع: روبهروی میز بنشینید، پاها روی زمین، تمام ساعد و دست راست روی حوله در پایین شیب و دست چپ روی ران.
- شانهٔ راست را رها کنید و کتف را آرام تنظیم کنید.
- تنه را آهسته جلو ببرید تا حوله روی شیب بالا برود.
- در نخستین کشش راحت یا سقف زاویهٔ برنامهٔ خود توقف کنید.
- بدون فشار کف دست یک مکث کوتاه داشته باشید.
- با عقبآمدن تنه، ساعد را آهسته به پایین شیب برگردانید.
دامنه، سمت و محدودیت: ساعد در تمام حرکت روی سطح میماند و دست سطح را هل نمیدهد؛ حرکت از تنه میآید نه از شانه. شیب را کم شروع کنید و از سقف زاویهای که برای شما نوشته شده عبور نکنید.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام جلو رفتن بازدم کنید و رفتوبرگشت را آهسته و یکنواخت نگه دارید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت کمکشده آورده اما تعداد ننوشته است؛ تکرار، دفعات و سقف زاویه را از برنامهٔ فیزیوتراپی خود بگیرید.
استراحت: بین تکرارها تنه را راست کنید و ساعد را روی سطح رها بگذارید تا شانه بیبار شود؛ فاصلهٔ دقیق استراحت از برنامهٔ تیم درمان میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: ساعد پیوسته روی سطح میلغزد، شانه از گوش دور میماند و کار از حرکت تنه ساخته میشود؛ کشش ملایم و کوتاهی حس میشود که پس از برگشت آرام میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، احساس گیر، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه به پهلو یا واکنش دردناکی که تا صبح روز بعد بماند.
خطاهای رایج: شیب زیاد از همان ابتدا، هلدادن سطح با کف دست، رسیدن اجباری به شیب بالاتر و افزایش همزمان شیب و تعداد.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: شیب را کم یا صفر کنید و به سرخوردن روی میز صاف برگردید، یا صندلی را به میز نزدیکتر کنید تا دامنه کوتاهتر شود.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: همان شیب با دامنهٔ روانتر و بدون جبران، و بدون واکنش تا روز بعد؛ سپس فقط یکی از شیب یا دامنه اندکی زیاد میشود، نه هر دو. مرحلهٔ بعد بالا رفتن انگشتان روی دیوار است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کشش ملایم جلوی شانه که با برگشت آرام شود طبیعی است؛ درد تیز، افت دامنه یا بیشترشدن درد شبانه یعنی شیب یا تعداد زیاد بوده است.
۱۴) بالا رفتن انگشتان روی دیوار (Wall Climb)
دیوار بخشی از وزن بازو را میگیرد، پس میتوانید ارتفاع را کمکم زیاد کنید بدون آنکه شانه مجبور شود تمام وزن را در هوا نگه دارد. این پل میان حرکت… پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت فعال آورده اما تعداد ننوشته است؛ تکرار و دفعات را… درد تیز، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه به پهلو، گزگز یا بیشترشدن درد شبانه دیده شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: دیوار بخشی از وزن بازو را میگیرد، پس میتوانید ارتفاع را کمکم زیاد کنید بدون آنکه شانه مجبور شود تمام وزن را در هوا نگه دارد. این پل میان حرکت کمکشده و حرکت فعال ایستاده است.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از اجازهٔ حرکت فعال یا کمکشدهٔ ایستاده. در مسیر کوچک تا متوسط معمولاً از حدود هفتهٔ هفتم تا هشتم و با سقف بالاآوردن کمتر از ۱۲۰ درجه در پروتکل مرجع. در ترمیم بزرگ/وسیع این تمرین معمولاً هنوز زود است.
وسیله و ایمنی محیط: دیوار صاف و بدون قاب و کلید، و کف خشک و غیرلغزنده. وزن بدن را به دست ندهید؛ دست فقط میلغزد و هیچ وزنهای در آن نیست.
وضعیت شروع: روبهروی دیوار بایستید، فاصله حدود یک بازو، پاها به عرض لگن. نوک انگشتان دست راست روی دیوار در ارتفاع کمر است و دست چپ آزاد کنار بدن.
- کتف را با همان تنظیم ملایم آماده کنید.
- انگشتان را مثل عنکبوت روی دیوار بالا ببرید و اجازه دهید بازو دنبالشان برود.
- اگر لازم شد یک قدم به دیوار نزدیک شوید تا آرنج بیشازحد صاف نماند.
- در اولین درد، اولین بالاانداختن شانه، یا سقف زاویهٔ خودتان توقف کنید.
- انگشتان را به همان آرامی پایین بیاورید و بازو را کنار بدن رها کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: ارتفاعی که امروز رسیدید سقف امروز است، نه رکوردی که باید شکسته شود. تنه در تمام حرکت صاف میماند و به پهلو خم نمیشود.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا رفتن بازدم کنید و هر انگشتگام را آرام بردارید؛ حرکت شتابی نیست.
دوز مستند: پروتکل مرجع این حرکت را در فهرست حرکت فعال آورده اما تعداد ننوشته است؛ تکرار و دفعات را از برنامهٔ فیزیوتراپی بگیرید.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار بدن استراحت دهید و شانه را کاملاً رها کنید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: تنه صاف و بیحرکت است، شانه از گوش دور میماند و انگشتان بار را میبرند نه شانه؛ خستگی ملایم پس از تمرین با استراحت برطرف میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه به پهلو، گزگز یا بیشترشدن درد شبانه دیده شد.
خطاهای رایج: خمکردن تنه به سمت دیوار برای بالاتررفتن دست، تکیهدادن وزن بدن به دست، و بالا رفتن سریع و پایینآمدن ناگهانی.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: کف دست را روی توپ نرم بگذارید و توپ را روی دیوار بغلتانید، یا به تمرینهای طاقباز برگردید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: ارتفاع بیشتر با تنهٔ صاف، نه با جبران؛ مرحلهٔ بعد بالاآوردن در صفحهٔ کتف بدون تکیه به دیوار است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم شانه طبیعی است؛ درد تیز، جبران تنه یا بدترشدن درد شبانه یعنی ارتفاع یا تعداد زیاد بوده است.
۱۵) ایزومتریک زیرآستانهٔ چرخش خارجی کنار بدن (Submaximal External Rotation Isometric)
در ایزومتریک، عضله کار میکند ولی مفصل حرکت نمیکند. برای تاندونی که تازه به استخوان دوخته شده این کمخطرترین راه بیدارکردن عضله است: بار قابلکنترل،… پروتکل مرجع این ایزومتریک را نام برده اما شدت، تعداد و مدت نگهداشتن ننوشته است؛ این سه… درد جلوی شانه، لرزش، جابهجاشدن آرنج از حوله، جبران تنه یا بیشترشدن درد شبانه ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: در ایزومتریک، عضله کار میکند ولی مفصل حرکت نمیکند. برای تاندونی که تازه به استخوان دوخته شده این کمخطرترین راه بیدارکردن عضله است: بار قابلکنترل، بدون لغزش سر بازو و بدون رسیدن به انتهای دامنه. «زیرآستانه» یعنی خیلی کمتر از حداکثر توان، تقریباً یکچهارم زوری که میتوانید بزنید.
مرحله و شرط شروع: این تمرین بیش از بقیه به مجوز مکتوب وابسته است. پروتکل مرجع MGH ایزومتریک روتاتورکاف را در هفتهٔ ۱۳ تا ۱۶ و صریحاً «با اجازهٔ پزشک» شروع میکند؛ پروتکل UVA زودتر آغاز میکند. اگر برنامهٔ شما زمان دیگری نوشته، همان مقدم است. در ترمیم بزرگ/وسیع معمولاً دیرتر است.
وسیله و ایمنی محیط: یک حولهٔ کوچک لولهشده و یک چهارچوب در یا دیوار صاف. هیچ کش یا وزنهای در کار نیست و سطح ایستادن باید خشک باشد.
وضعیت شروع: کنار دیوار بایستید یا بنشینید، طوریکه سمت راست شما به دیوار باشد. حولهٔ لولهشده بین آرنج راست و پهلو، آرنج راست ۹۰ درجه خم، ساعد رو به جلو و پشت مچ راست سبک به دیوار. دست چپ روی ران.
- کتف را آرام تنظیم کنید و حوله را زیر آرنج نگه دارید.
- پشت مچ راست را آرام به دیوار فشار دهید، انگار میخواهید ساعد را به بیرون ببرید.
- فشار را در حدود یکچهارم توان نگه دارید؛ ساعد نباید حتی یک درجه حرکت کند.
- چند ثانیه با تنفس آزاد نگه دارید.
- فشار را آهسته و کامل رها کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: دامنه صفر است؛ هیچ حرکتی نباید دیده شود. آرنج در تمام تمرین روی حوله و کنار پهلو میماند و تنه نمیچرخد.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام ساختن فشار بازدم کنید، فشار را در دو ثانیه بسازید و در دو ثانیه رها کنید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این ایزومتریک را نام برده اما شدت، تعداد و مدت نگهداشتن ننوشته است؛ این سه را از نسخهٔ فاز تقویت خود بگیرید. «زیرآستانه» شرط است نه پیشنهاد: فشار حداکثری در این مرحله جایی ندارد.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار تنه شل بگذارید تا فشار کاملاً از عضله برود.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار ملایم پشت شانه حس میشود، آرنج روی حوله میماند و تنه نمیچرخد؛ خستگی ملایم پس از تمرین با استراحت برطرف میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی شانه، لرزش، جابهجاشدن آرنج از حوله، جبران تنه یا بیشترشدن درد شبانه ایجاد شد.
خطاهای رایج: فشار حداکثری، حبس نفس، جداشدن آرنج از پهلو و چرخاندن تنه بهجای فشار ساعد.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: فشار را نصف کنید یا تمرین را تا بررسی فیزیوتراپیست کنار بگذارید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: همان فشار با آرامش بیشتر و بدون واکنش روز بعد؛ مرحلهٔ بعد چرخش خارجی با کش بسیار سبک است، فقط پس از اجازهٔ جداگانه.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم پشت شانه طبیعی است؛ درد جلوی شانه، لرزش یا بدترشدن درد شبانه یعنی فشار زیاد بوده یا این تمرین هنوز زود است.
۱۶) ایزومتریک زیرآستانهٔ چرخش داخلی کنار بدن (Submaximal Internal Rotation Isometric)
جفتِ تمرین قبلی، در جهت مخالف. چرخانندهٔ داخلی در بستن کمربند، پوشیدن لباس و بردن دست به سمت شکم نقش دارد و بیدارکردن آن بدون حرکت مفصل، کمخطرترین… پروتکل مرجع این ایزومتریک را در کنار نمونهٔ چرخش خارجی نام برده اما عددی نداده است؛ شدت،… درد جلوی شانه یا در محل ترمیم ساباسکاپولاریس، لرزش، جبران تنه یا بیشترشدن درد شبانه رخ…
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: جفتِ تمرین قبلی، در جهت مخالف. چرخانندهٔ داخلی در بستن کمربند، پوشیدن لباس و بردن دست به سمت شکم نقش دارد و بیدارکردن آن بدون حرکت مفصل، کمخطرترین شروع ممکن است.
مرحله و شرط شروع: مثل ایزومتریک چرخش خارجی، فقط با مجوز مکتوب فاز تقویت. اگر ساباسکاپولاریس شما ترمیم شده، این تمرین مستقیماً روی تاندون ترمیمشدهٔ شما بار میگذارد؛ بدون اجازهٔ صریح جراح شروع نکنید، حتی اگر ایزومتریک چرخش خارجی برای شما آزاد شده باشد.
وسیله و ایمنی محیط: همان حولهٔ لولهشده و همان دیوار یا چهارچوب در. هیچ کش یا وزنهای در کار نیست.
وضعیت شروع: این بار سمت چپ شما به دیوار است تا کف دست راست به دیوار برسد. آرنج راست ۹۰ درجه و روی حوله کنار پهلو، ساعد رو به جلو، کف دست راست سبک روی دیوار. دست چپ روی ران.
- کتف را آرام تنظیم کنید.
- کف دست راست را آرام به دیوار فشار دهید، انگار میخواهید ساعد را به سمت شکم ببرید.
- فشار را در حدود یکچهارم توان نگه دارید و اجازه ندهید ساعد حرکت کند.
- چند ثانیه با تنفس آزاد نگه دارید.
- فشار را آهسته رها کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: مثل تمرین قبل دامنه صفر است. بردن دست به پشت کمر برای گرفتن زاویهٔ بیشتر در این مرحله ممنوع است و آرنج از پهلو جدا نمیشود.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام فشار بازدم کنید و فشار را آهسته بسازید و آهسته رها کنید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این ایزومتریک را در کنار نمونهٔ چرخش خارجی نام برده اما عددی نداده است؛ شدت، تعداد و مدت نگهداشتن از نسخهٔ فاز تقویت میآید.
استراحت: بین تکرارها دست را روی ران بگذارید و شانه را رها کنید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار ملایم جلوی شانه و زیر بغل حس میشود و آرنج و تنه ثابت میمانند؛ خستگی با استراحت برطرف میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی شانه یا در محل ترمیم ساباسکاپولاریس، لرزش، جبران تنه یا بیشترشدن درد شبانه رخ داد.
خطاهای رایج: فشار زیاد، بردن دست به پشت کمر و جداشدن آرنج از پهلو.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: فشار را نصف کنید یا فقط ایزومتریک چرخش خارجی را ادامه دهید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: همان فشار بدون درد و بدون واکنش روز بعد؛ مرحلهٔ بعد چرخش داخلی با کش سبک است، فقط در فاز تقویت و با اجازهٔ جداگانه.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم جلوی شانه طبیعی است؛ درد در محل ترمیم، لرزش یا بدترشدن درد شبانه یعنی باید متوقف شوید و با تیم درمان مشورت کنید.
ممنوع: دمبل، کش، پرس بالای سر، شنا، تکیهدادن وزن بدن به دست، حرکت ناگهانی و آزمون قدرت پیش از اجازهٔ فاز تقویت.
معیار عبور از روز ۹۰: دامنهٔ فعال مجاز بدون درد و بالاانداختن شانه انجام میشود، کنترل کتف مناسب است و واکنش تمرین تا روز بعد آرام میماند.
🎯 بعد از روز ۹۰؛ تقویت، کار و ورزش معیارمحور
در ترمیم کوچک تا متوسط، تقویت روتاتورکاف اغلب از هفتهٔ ۱۳ تا ۱۶ و پس از دامنهٔ بدون درد آغاز میشود. در ترمیم بزرگ/وسیع، ایزومتریک سبک ممکن است هفتهٔ ۱۴ تا ۱۸، مقاومت تدریجی هفتهٔ ۱۸ تا ۲۲ و تقویت پیشرفته هفتهٔ ۲۲ تا ۲۶ شروع شود. این تفاوت نشان میدهد «سه ماه» مجوز خودکار وزنه نیست.
۱۷) بالاآوردن پهلوبهپهلو تا ۹۰ درجه (Sidelying Elevation to 90°)
وقتی روی پهلوی سالم دراز میکشید، بازوی عملشده در صفحهای حرکت میکند که جاذبه کمترین فشار را روی ترمیم میگذارد. به همین دلیل میتوان دامنه را با… پروتکل مرجع این حرکت را با سقف ۹۰ درجه نام برده اما عددی برای تکرار ننوشته است؛ تعداد از… درد تیز، افت ناگهانی بازو، گزگز یا بیشترشدن درد شبانه رخ داد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: وقتی روی پهلوی سالم دراز میکشید، بازوی عملشده در صفحهای حرکت میکند که جاذبه کمترین فشار را روی ترمیم میگذارد. به همین دلیل میتوان دامنه را با فشار بسیار کم و کنترل بالا به دست آورد.
مرحله و شرط شروع: در این راهنما پس از روز ۹۰ آمده است. پروتکل مرجع این حرکت را در مسیر کوچک تا متوسط از هفتهٔ چهارم تا ششم مجاز میداند، پس اگر برنامهٔ مکتوب شما آن را زودتر آزاد کرده، همان برنامه مقدم است. شرط شروع در هر حال یکی است: اجازهٔ حرکت کمکشده و انجام بدون درد سرخوردن ساعد روی میز. سقف در پروتکل مرجع ۹۰ درجه است، نه بیشتر.
وسیله و ایمنی محیط: تخت صاف و یک بالش برای سر؛ فضای کافی پشت سر تا بازو در مسیر خود به چیزی نخورد. هیچ وزنهای در دست نیست.
وضعیت شروع: روی پهلوی چپ، یعنی سمت سالم، دراز بکشید و زانوها را کمی خم کنید تا پایدار بمانید. بازوی راست روی پهلوی خودتان قرار دارد و آرنج راست تقریباً صاف است.
- بالش را طوری تنظیم کنید که گردن راست بماند.
- بازوی راست را با کمترین نیرو از روی پهلو بلند کنید و به سمت سقف بیاورید.
- در ۹۰ درجه، یعنی وقتی بازو عمود بر تنه شد، متوقف شوید.
- کوتاه مکث کنید.
- بازو را آهسته و کنترلشده روی پهلو برگردانید؛ نگذارید بیفتد.
دامنه، سمت و محدودیت: ۹۰ درجه سقف است، نه هدفی که باید با فشار به آن رسید. اگر پیش از ۹۰ درجه درد یا جبران دیدید، همانجا سقف شماست و تنه در تمام حرکت بیحرکت میماند.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا بردن بازدم کنید و پایینآوردن را در دو تا سه ثانیه کنترل کنید.
دوز مستند: پروتکل مرجع این حرکت را با سقف ۹۰ درجه نام برده اما عددی برای تکرار ننوشته است؛ تعداد از برنامهٔ فیزیوتراپی میآید.
استراحت: بین تکرارها بازو را روی پهلو رها بگذارید تا وزن آن کامل روی تنه بنشیند.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: تنه بیحرکت میماند، بازو در یک مسیر صاف بالا و پایین میرود و شانه به سمت گوش نمیرود؛ کار حسشده ملایم است و با استراحت آرام میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، افت ناگهانی بازو، گزگز یا بیشترشدن درد شبانه رخ داد.
خطاهای رایج: چرخاندن تنه به عقب برای گرفتن دامنهٔ بیشتر، عبور از ۹۰ درجه و انداختن بازو در پایینآمدن.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را نصف کنید یا به سرخوردن ساعد روی میز برگردید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: رسیدن روان به ۹۰ درجه با کنترل کامل پایینآوردن؛ مرحلهٔ بعد بالاآوردن فعال در طاقباز است، پس از مجوز فاز فعال.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: کار ملایم کنار شانه طبیعی است؛ درد تیز، افت ناگهانی بازو یا بدترشدن درد شبانه یعنی دامنه یا تعداد زیاد بوده است.
اگر ترمیم شما بزرگ یا وسیع است: در بیشتر ماه دوم همچنان فقط حرکت غیرفعال مجاز است؛ تصاویر کمکشده را به معنی اجازهٔ شخصی خود ندانید. تاریخ واقعی از گزارش عمل و فیزیوتراپی میآید.
ممنوع: بالاآوردن فعال پیش از مجوز، حمل بار، تکیه روی دست، حرکت پشت کمر، کشش انتهایی و کنارگذاشتن اسلینگ صرفاً به علت کمشدن درد.
معیار ورود به ماه سوم: دامنهٔ غیرفعال یا کمکشده در سقف تعیینشده روان است، شانه بالا نمیافتد و علائم تا صبح بعد بیشتر نمیشوند.
۱۸) بالاآوردن فعال بازو در طاقباز (Supine Active Elevation)
طاقباز اثر جاذبه را کم میکند تا روتاتورکاف و دلتوئید حرکت فعال را بدون جبران زیاد دوباره یاد بگیرند. دامنه و تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند؛ ابتدا کیفیت پایینآوردن بازو مهمتر از دامنهٔ… بازو ناگهان سقوط کرد، درد تیز یا علامت عصبی ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: طاقباز اثر جاذبه را کم میکند تا روتاتورکاف و دلتوئید حرکت فعال را بدون جبران زیاد دوباره یاد بگیرند.
مرحله و شرط شروع: در این راهنما پس از روز ۹۰ آمده است. شرط شروع همچنان مجوز صریح حرکت فعال، دامنهٔ کمکشدهٔ روان و نبود درد استراحتی قابلتوجه است. در مسیر کوچک تا متوسط ممکن است برنامهٔ شما حرکت فعال را از هفتهٔ هفتم تا هشتم آزاد کند و در ترمیم وسیع دیرتر؛ در هر دو حال برنامهٔ مکتوب شما بر این راهنما مقدم است.
وسیله و ایمنی محیط: تخت صاف با فضای کافی برای هر دو بازو؛ وزنه، عصا و سطح ناپایدار استفاده نمیشود.
وضعیت شروع: طاقباز، دست چپ روی شکم، بازوی راست کنار تنه و بدون عصا یا وزنه.
- کتف راست را آرام روی تخت پایدار کنید.
- بازوی راست را با نیروی خودش رو به سقف ببرید.
- پیش از بالاانداختن شانه یا درد توقف کنید.
- مکث کوتاه داشته باشید.
- بازو را آهسته و بدون سقوط پایین بیاورید.
دامنه، سمت و محدودیت: بازو فقط تا پیش از درد یا بالاانداختن شانه بالا میرود و کمر روی تخت میماند؛ دامنه را فیزیوتراپیست تعیین میکند و کیفیت پایینآوردن بازو بر دامنهٔ بیشتر مقدم است.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا رفتن بازدم کنید، پایینآوردن را آهستهتر انجام دهید و بین تکرارها بازو را کنار تنه رها کنید.
دوز مستند: دامنه و تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند؛ ابتدا کیفیت پایینآوردن بازو مهمتر از دامنهٔ زیاد است.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار تنه رها کنید تا خستگی عضله برطرف شود؛ فاصلهٔ دقیق از برنامهٔ فیزیوتراپی میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: دست چپ دخالت ندارد و کمر قوس نمیگیرد. با لرزش افزایشی، افت ناگهانی کنترل یا درد شبانهٔ بیشتر توقف کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: بازو ناگهان سقوط کرد، درد تیز یا علامت عصبی ایجاد شد.
خطاهای رایج: کمک دست چپ، قوس کمر و حرکت شتابی.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: دامنه را کوتاه یا دوباره از عصا کمک بگیرید؛ تا کنترل کامل، تنه را شیبدار یا ایستاده نکنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: بالا و پایینبردن کنترلشده بدون جبران. افزایش شیب تنه یا تمرین ایستاده فقط پس از تأیید.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم بدون درد تیز که با استراحت فروکش کند.
۱۹) بالاآوردن بازو در صفحهٔ کتف بدون وزنه (Standing Scaption)
بالاآوردن بازو کمی جلوتر از پهلو، مسیر کاربردی شانه را تمرین میدهد و کنترل کتف را برای کارهای روزمره بهتر میکند. تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند و وزنه هنوز اضافه نمیشود. درد تیز، سقوط بازو یا گزگز ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: بالاآوردن بازو کمی جلوتر از پهلو، مسیر کاربردی شانه را تمرین میدهد و کنترل کتف را برای کارهای روزمره بهتر میکند.
مرحله و شرط شروع: در این راهنما پس از روز ۹۰ آمده است. شرط شروع همچنان بالاآوردن روان در طاقباز، مجوز حرکت فعال ایستاده و توان بالا نگهداشتن شانه بدون جبران است. در ترمیم بزرگ یا وسیع معمولاً حدود هفتهٔ چهاردهم یا دیرتر آغاز میشود و تقویم بهتنهایی مجوز شروع نیست.
وسیله و ایمنی محیط: آینه و سطح ایستادن خشک و خلوت؛ هیچ وزنهای در دست نباشد و در صورت ضعف تعادل کنار دیوار بایستید.
وضعیت شروع: ایستاده روبهروی آینه، دست چپ کنار بدن، شست راست رو به بالا و هیچ وزنهای در دست نیست.
- کتف را آرام تنظیم کنید.
- بازوی راست را کمی جلوتر از پهلو بالا ببرید.
- پیش از بالاانداختن شانه یا سقف دامنه توقف کنید.
- یک مکث کوتاه داشته باشید.
- بازو را آهسته پایین بیاورید.
دامنه، سمت و محدودیت: ابتدا زیر ارتفاع شانه و طبق سقف برنامه.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا رفتن بازدم کنید، بازو را آهستهتر پایین بیاورید و بین تکرارها آن را کنار بدن رها کنید.
دوز مستند: تعداد را فیزیوتراپیست تعیین میکند و وزنه هنوز اضافه نمیشود.
استراحت: بین تکرارها بازو را کنار بدن رها کنید و شانه را از گوش دور نگه دارید؛ فاصلهٔ استراحت از برنامهٔ توانبخشی شما میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: تنه ثابت و شانه از گوش دور است. با قوس کمر، بالاانداختن شانه، درد تیز یا سقوط بازو توقف کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: درد تیز، سقوط بازو یا گزگز ایجاد شد.
خطاهای رایج: شراگ، قوس کمر و چرخاندن شست به پایین.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به وضعیت طاقباز برگردید یا دامنه را کوتاه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: مسیر صاف زیر ارتفاع مجاز و بدون واکنش روز بعد. دامنهٔ بیشتر یا مقاومت فقط پس از ورود به فاز تقویت. پیشرفت یعنی مسیر صافتر، نه صرفاً دست بالاتر.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم کنار شانه بدون درد شبانهٔ بیشتر.
۲۰) نشر جانبی و بالا آوردن از جلو در حالت ایستاده، بدون وزنه (Standing Active Abduction & Forward Elevation)
این تمرین برای هماهنگی حرکت فعال بازو و کتف و روانترشدن مسیر دست است؛ «نشر با وزنه» یا تمرین قدرتی محسوب نمیشود. در تمام حرکت دست خالی است و کیفیت… تعداد تکرار و دفعات روزانه را از برنامهٔ توانبخشی خود بگیرید؛ هر تکرار باید آرام، بدون… با درد تیز، افت ناگهانی دست، ضعف جدید، گزگز، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه یا بیشترشدن درد…
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: این تمرین برای هماهنگی حرکت فعال بازو و کتف و روانترشدن مسیر دست است؛ «نشر با وزنه» یا تمرین قدرتی محسوب نمیشود. در تمام حرکت دست خالی است و کیفیت حرکت از رسیدن اجباری به زاویه مهمتر است.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از اجازهٔ شروع حرکت فعال ایستاده، با درد ناچیز، کنترل مناسب کتف و توان بالا آوردن دست بدون بالاانداختن شانه. در ترمیم بزرگ/وسیع ممکن است حرکت فعال ایستاده حدود هفتهٔ ۱۴ یا دیرتر آغاز شود؛ ترمیم چندتاندونی یا مجدد میتواند برنامهای آهستهتر داشته باشد و تقویم بهتنهایی مجوز شروع نیست.
وسیله و ایمنی محیط: روبهروی آینه و روی سطحی خشک بایستید.
وضعیت شروع: پاها به عرض لگن، تنه صاف، دست چپ آرام کنار بدن و مچبند روی دست راستِ عملشده است. هیچ دمبل، کش یا وسیلهای در دست نگیرید.
- از حالت ایستادهٔ خنثی، کتفها را آرام و بدون فشار به عقب تنظیم کنید.
- با شست رو به بالا یا کمی رو به جلو، بازوی راست را از کنار بالا ببرید.
- در اولین نقطهٔ درد یا جبران و حداکثر در ۹۰ درجه توقف کنید؛ دست نباید بالاتر از شانه برود.
- بازو را آرام پایین بیاورید و یک لحظه در وضعیت خنثی مکث کنید.
- این بار با کف دست رو به داخل و شست رو به بالا، بازوی راست را مستقیم از جلو بالا ببرید.
- در اولین نقطهٔ درد یا جبران و حداکثر در ۱۲۰ درجه توقف کنید؛ سپس دست را آهسته کنار بدن برگردانید.
دامنه، سمت و محدودیت: ۹۰ درجه از کنار و ۱۲۰ درجه از جلو «سقف حرکت» هستند، نه هدفی که باید با فشار به آن رسید.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا بردن بازدم کنید، در بالا مکث اجباری نداشته باشید، پایینآوردن را آرام کنترل کنید و میان دو مسیر دست را کنار بدن استراحت دهید.
دوز مستند: تعداد تکرار و دفعات روزانه را از برنامهٔ توانبخشی خود بگیرید؛ هر تکرار باید آرام، بدون جبران و بدون بدترشدن درد یا دامنهٔ حرکت در همان شب و روز بعد باشد.
استراحت: مدت استراحت از برنامهٔ توانبخشی شما میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: تنه و گردن آراماند، شانه از گوش دور میماند و دست در یک مسیر صاف حرکت میکند.
فوراً متوقف کنید اگر: با درد تیز، افت ناگهانی دست، ضعف جدید، گزگز، بالاانداختن شانه، خمشدن تنه یا بیشترشدن درد شبانه/روز بعد تمرین را متوقف کنید.
خطاهای رایج: قوسدادن کمر، تابدادن دست، چرخاندن شست به پایین و عبور از سقف زاویه خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: ابتدا زاویه را کمتر کنید یا به تمرین دیواری/طاقباز برگردید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: پیشرفت یعنی رسیدن روانتر به دامنهٔ مجاز بدون جبران؛ وزنه یا کش فقط پس از اجازهٔ جداگانهٔ فاز تقویت اضافه میشود.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم کنار شانه و بالای بازو طبیعی است و باید با استراحت برطرف شود. درد تیز، ضعف تازه، گزگز یا بدترشدن درد شبانه و افت دامنه در روز بعد طبیعی نیست و یعنی دامنه یا تعداد زیاد بوده است.
۲۱) چرخش خارجی با کش بسیار سبک کنار بدن (Light-Band External Rotation)
مقاومت سبک، استقامت اینفرااسپیناتوس و ترسمینور را در وضعیت کنترلشده افزایش میدهد تا سر بازو هنگام فعالیت بهتر پایدار بماند. مقاومت، تعداد و روزهای تمرین باید در نسخهٔ تقویت نوشته شوند؛ ابتدا مقاومت سبک و فرم کامل،… درد جلوی شانه، افت دامنه، جبران تنه یا درد شبانهٔ بیشتر رخ داد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: مقاومت سبک، استقامت اینفرااسپیناتوس و ترسمینور را در وضعیت کنترلشده افزایش میدهد تا سر بازو هنگام فعالیت بهتر پایدار بماند.
مرحله و شرط شروع: فقط پس از اجازهٔ رسمی فاز تقویت، دامنهٔ فعال تقریباً کامل و بدون درد، کنترل کتف و توان انجام چرخش خارجی بدون مقاومت و بدون واکنش روز بعد.
وسیله و ایمنی محیط: کش بسیار سبک و نقطهٔ اتصال محکم در ارتفاع آرنج.
وضعیت شروع: حوله بین آرنج راست و پهلو، دست چپ روی ران و فقط دست راست کش را میگیرد.
- کتف را آرام ثابت کنید.
- آرنج را روی حوله نگه دارید.
- ساعد راست را در دامنهٔ کوتاه به بیرون ببرید.
- یک مکث کوتاه و بدون حبس نفس داشته باشید.
- بازگشت کش را آهسته کنترل کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: آرنج راست روی حوله و چسبیده به پهلو میماند و ساعد فقط در دامنهٔ کوتاهِ نوشتهشده به بیرون میرود؛ چرخش داخلی پشت کمر در این تمرین جایی ندارد.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام کشیدن بازدم کنید، بازگشت را در دو تا سه ثانیه کنترل کنید و بین ستها بازو را کنار تنه رها کنید.
دوز مستند: مقاومت، تعداد و روزهای تمرین باید در نسخهٔ تقویت نوشته شوند؛ ابتدا مقاومت سبک و فرم کامل، سپس فقط یک متغیر افزایش مییابد.
استراحت: فاصلهٔ دقیق از نسخهٔ تقویت میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار ملایم پشت شانه حس میشود و آرنج و تنه ثابتاند.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی شانه، افت دامنه، جبران تنه یا درد شبانهٔ بیشتر رخ داد.
خطاهای رایج: کش سنگین، جداشدن آرنج و حرکت سریع خطاست.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به ایزومتریک یا حرکت بدون کش برگردید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: فرم ثابت، دامنهٔ فردای بدون افت و نبود درد شبانهٔ بیشتر. تنها یکی از مقاومت، دامنه یا تعداد با اجازهٔ تیم درمان اندکی افزایش مییابد.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم پشت شانه که با استراحت برطرف شود.
۲۲) رو نشسته با کش (Resistance Band Seated Row)
رو، عضلات میان دو کتف را تقویت میکند. کتفِ قوی پایهای میسازد که روتاتورکاف روی آن کار میکند؛ بدون آن، بالاآوردن بازو دوباره به جبران و… پروتکل مرجع «رو نشسته با کش» را در فهرست تمرینهای اطراف کتف آورده اما عدد ثابتی نداده… درد جلوی شانه، بالاانداختن شانه، تابخوردن تنه، افت دامنه یا بیشترشدن درد شبانه دیده شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: رو، عضلات میان دو کتف را تقویت میکند. کتفِ قوی پایهای میسازد که روتاتورکاف روی آن کار میکند؛ بدون آن، بالاآوردن بازو دوباره به جبران و بالاانداختن شانه برمیگردد. این تمرین بار را روی کتف میگذارد نه روی خودِ ترمیم.
مرحله و شرط شروع: پس از ورود رسمی به فاز تقویت، با دامنهٔ فعال تقریباً کامل و بدون درد. اگر ساباسکاپولاریس یا ترسمینور شما ترمیم شده، تمرینهای جمعکنندهٔ کتف در پروتکل مرجع از این فاز به بعد شروع میشوند، نه زودتر.
وسیله و ایمنی محیط: کش سبک و یک نقطهٔ اتصال محکم در ارتفاع سینه — نه دستگیرهٔ لق و نه در نیمهباز. صندلی بدون چرخ روی کف غیرلغزنده.
وضعیت شروع: روی صندلی صاف بنشینید، پاها روی زمین، هر دو آرنج کنار بدن و خم، هر دو دست کش را گرفتهاند و کش از ابتدا کمی کشیده است.
- صاف بنشینید و کتفها را آرام تنظیم کنید.
- آرنجها را کنار بدن به عقب بکشید، طوریکه کتفها به هم نزدیک شوند.
- آرنجها نباید از خط تنه عقبتر بروند.
- یک ثانیه بدون حبس نفس مکث کنید.
- بازگشت کش را آهسته کنترل کنید و نگذارید دست را به جلو پرتاب کند.
دامنه، سمت و محدودیت: آرنجها از خط تنه عقبتر نمیروند و تنه صاف میماند و به عقب تاب نمیخورد. با سبکترین کش موجود شروع کنید.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام کشیدن بازدم کنید و بازگشت کش را در دو تا سه ثانیه کنترل کنید.
دوز مستند: پروتکل مرجع «رو نشسته با کش» را در فهرست تمرینهای اطراف کتف آورده اما عدد ثابتی نداده است؛ مقاومت، تعداد و روزهای تمرین باید در نسخهٔ فاز تقویت نوشته شوند. در هر بازه فقط یک متغیر — مقاومت یا تعداد یا دامنه — کمی زیاد میشود، نه هر سه با هم.
استراحت: بین ستها دستها را روی ران رها کنید؛ فاصلهٔ استراحت از نسخهٔ فاز تقویت میآید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار را میان دو کتف حس میکنید، نه در گردن و نه جلوی شانه؛ خستگی ملایم میان دو کتف با استراحت برطرف میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلوی شانه، بالاانداختن شانه، تابخوردن تنه، افت دامنه یا بیشترشدن درد شبانه دیده شد.
خطاهای رایج: کش سنگین، عقببردن آرنجها از خط تنه، تابدادن تنه برای کشیدن و رهاکردن ناگهانی کش.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: به لو-روی نشسته بدون کش برگردید یا کش را سبکتر کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: فرم ثابت با دامنهٔ فردای بدون افت؛ مرحلهٔ بعد افزایش تدریجی مقاومت و سپس تمرینهای T و Y است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم میان دو کتف طبیعی است؛ درد جلوی شانه، افت دامنه یا بدترشدن درد شبانه یعنی مقاومت زیاد بوده است.
۲۳) تمرین T و Y برای کتف (Scapular T and Y)
در حرف T بازوها از پهلو باز میشوند و در حرف Y کمی مورب رو به بالا؛ این دو زاویه، بخش میانی و پایینی عضلات کتف را میسازند. همین دو عضلهاند که در… شروع بدون وزنه است. پروتکل UVA برای افزودن وزنه عدد دارد: شروع با نیم کیلوگرم و افزایش… درد جلو یا بالای شانه، بالاانداختن شانه، قوس کمر، لرزش یا بیشترشدن درد شبانه ایجاد شد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
هدف و چرایی: در حرف T بازوها از پهلو باز میشوند و در حرف Y کمی مورب رو به بالا؛ این دو زاویه، بخش میانی و پایینی عضلات کتف را میسازند. همین دو عضلهاند که در کارهای بالای سر، کتف را در جای درست نگه میدارند.
مرحله و شرط شروع: فقط در فاز تقویت و پس از دامنهٔ فعال کامل و بدون درد. پروتکل UVA شرط روشنی میگذارد: مقاومت تنها وقتی اضافه میشود که حرکت بدون درد و بدون الگوی جبرانی باشد.
وسیله و ایمنی محیط: تخت محکم و یک حولهٔ تاشده برای پیشانی. ابتدا بدون هیچ وزنهای؛ وزنه فقط در مرحلهٔ بعد و طبق نسخه اضافه میشود.
وضعیت شروع: روی شکم روی تخت دراز بکشید و پیشانی را روی حولهٔ تاشده بگذارید تا گردن راست بماند؛ بازوها از لبهٔ تخت آویزان. اگر دمرو خوابیدن برای شما راحت نیست، همین دو حرکت را ایستاده و خم به جلو از لگن انجام دهید.
- کتفها را آرام تنظیم کنید.
- T: هر دو بازو را از پهلو، همراستا با شانهها، تا سطح تخت بالا بیاورید و شستها رو به بالا باشد.
- کوتاه مکث کنید و آهسته پایین بیاورید.
- Y: بازوها را مورب رو به بالا، حدود زاویهٔ حرف Y، باز کنید و باز هم فقط تا سطح تخت بالا ببرید.
- آهسته پایین بیاورید و بین دو حرف چند نفس استراحت کنید.
دامنه، سمت و محدودیت: بالاتر از سطح تخت نروید؛ هدف کیفیت است نه ارتفاع. گردن آرام میماند و کمر قوس نمیگیرد.
تنفس، سرعت و ریتم: هنگام بالا بردن بازدم کنید و پایینآوردن را کندتر انجام دهید.
دوز مستند: شروع بدون وزنه است. پروتکل UVA برای افزودن وزنه عدد دارد: شروع با نیم کیلوگرم و افزایش نیم کیلوگرم هر ده روز، و آن هم فقط اگر تمرین بدون درد باشد. تعداد تکرار را از نسخهٔ فاز تقویت خود بگیرید.
استراحت: بین T و Y بازوها را کاملاً رها کنید و چند نفس آرام بکشید.
نشانهٔ اجرای صحیح و پاسخ قابلانتظار: کار میان و پایین کتفها حس میشود، گردن آرام است و کمر قوس نمیگیرد؛ خستگی ملایم کتف با استراحت برطرف میشود.
فوراً متوقف کنید اگر: درد جلو یا بالای شانه، بالاانداختن شانه، قوس کمر، لرزش یا بیشترشدن درد شبانه ایجاد شد.
خطاهای رایج: بالا بردن بازوها بالاتر از سطح تخت، بلندکردن سر و گردن، قوسدادن کمر و اضافهکردن وزنه پیش از کاملشدن فرم.
نسخهٔ آسانتر/عقبگرد: وزنه را بردارید، دامنه را کم کنید یا فقط T را انجام دهید و Y را بعداً اضافه کنید.
معیار پیشرفت و مرحلهٔ بعد: فرم ثابت با وزنهٔ همان مرحله و بدون واکنش روز بعد؛ معیار عبور از فاز تقویت در پروتکل مرجع، قدرت چرخانندهٔ خارجی و داخلی دستکم ۸۵ درصد سمت مقابل است. مرحلهٔ بعد برنامهٔ بازگشت به کار یا ورزش، پس از آزمون عملکردی است.
پاسخ طبیعی و نامطلوب: خستگی ملایم کتف طبیعی است؛ درد بالای شانه، لرزش یا بدترشدن درد شبانه یعنی وزنه یا تعداد زودتر از موعد اضافه شده است.
- پیشرفت قدرت: درد هنگام تمرین ناچیز، دامنهٔ فردا کمتر نشده و کتف بدون بالاانداختن حرکت میکند.
- کار بالای سر: پس از تکمیل تقویت و آزمون عملکردی، نه فقط بر اساس تقویم.
- بازگشت ورزشی: دامنهٔ کامل بدون درد، کنترل طبیعی کتف، قدرت نزدیک سمت مقابل و تحمل برنامهٔ مرحلهای لازم است؛ در ترمیم وسیع، معیار قدرت ۸۵ تا ۹۰ درصد سمت مقابل در پروتکل دانشگاهی ذکر شده است.
ممنوع: شروع خودسرانهٔ بدنسازی، بارفیکس، دیپ، پرس سنگین، پرتاب، شنا یا ورزش برخوردی فقط به دلیل گذشت سه یا شش ماه.
🚗 رانندگی، کار و بازگشت به فعالیت
- رانندگی: با اسلینگ، داروی خوابآور یا ناتوانی در کنترل فرمان و مانور اضطراری رانندگی نکنید. دادهٔ شبیهساز نشان میدهد اختلال میتواند دستکم تا شش هفته باقی بماند؛ اجازهٔ عملی از تیم درمان بگیرید.
- کار اداری: کار کوتاه و اصلاحشده ممکن است زودتر ممکن شود، اگر ساعد حمایت شود، داروی خوابآور مصرف نکنید و درد با نشستن بیشتر نشود.
- کار بدنی: حمل بار، کار بالای سر و استفادهٔ ناگهانی از دست به مرحلهٔ تقویت و آزمون عملکردی موکول میشود؛ برای همه یک تاریخ ثابت وجود ندارد.
- ورزش: بازگشت معمولاً چندماهه است و در ورزشهای پرتابی یا بالای سر طولانیتر میشود. سرعت، قدرت، کنترل کتف و تحمل تدریجی باید همراه زمان ارزیابی شوند.
❓ پرسشهای پرتکرار
۱) اسلینگ را چند هفته و چه زمانهایی بپوشم؟
مدت به اندازه و کیفیت ترمیم بستگی دارد. در پروتکلهای محافظتی معمولاً تا حدود شش هفته، روز و شب، و سپس کنارگذاشتن تدریجی در هفتههای هفتم و هشتم مطرح است؛ برنامهٔ نوشتهشدهٔ شما مقدم است.
۲) چه زمانی میتوانم روی شانهٔ عملشده بخوابم؟
تا وقتی اسلینگ و حفاظت ترمیم ادامه دارد روی آن سمت نخوابید. بعدتر نیز فقط زمانی امتحان کنید که تیم درمان اجازه داده، زخم بسته است و فشار مستقیم درد ایجاد نمیکند.
۳) پانسمان پورتها را چه زمانی عوض کنم؟
زمان دقیق از برگهٔ ترخیص میآید؛ بسیاری از مراکز پس از حدود دو روز پانسمان حجیم را با پانسمانهای کوچک و جدا عوض میکنند. پانسمان خیس، آلوده، شل یا اشباع زودتر تعویض میشود.
۴) دوش و غوطهوری از چه زمانی مجازند؟
در عمل کاملاً آرتروسکوپی ممکن است دوش کوتاه پس از حدود ۴۸ ساعت مجاز باشد، ولی برش اضافه این زمان را تغییر میدهد. غوطهوری تا بستهشدن کامل پورتها و تأیید تیم درمان مناسب نیست.
۵) افزایش درد پس از تمامشدن اثر بلوک طبیعی است؟
افزایش موقت درد هنگام برگشت حس قابلانتظار است و به همین دلیل نسخه باید طبق زمانبندی مصرف شود. درد مهارنشده، رو به افزایش یا همراه با ضعف و بیحسی بدترشونده نیازمند تماس است.
۶) دست، مچ و آرنج را از چه زمانی حرکت دهم؟
انگشتها و مچ معمولاً از روزهای اول حرکت میکنند. آرنج در ترمیم ایزوله نیز معمولاً زود حرکت میکند، اما اگر تنودز بایسپس انجام شده، حرکت فعال آرنج و سوپینیشن محدودتر است.
۷) چگونه مطمئن شوم پاندول واقعاً غیرفعال است؟
دست سالم به میز تکیه دارد، بازوی عملشده شل آویزان است و حرکت کوچک از جابهجایی تنه میآید. اگر برای ساختن دایره عضلات شانه را منقبض میکنید، حرکت دیگر غیرفعال نیست.
۸) تفاوت حرکت غیرفعال، کمکشده و فعال چیست؟
در غیرفعال، عضلات شانهٔ عملشده حرکت را نمیسازند؛ در کمکشده، دست سالم یا وسیله بیشتر وزن را هدایت میکند؛ در فعال، خود عضلات شانه بازو را حرکت میدهند. ترتیب ورود آنها برای حفاظت تاندون مهم است.
۹) فیزیوتراپی چه زمانی شروع میشود؟
آموزش دست، اسلینگ و ایمنی میتواند از ابتدا آغاز شود، اما زمان حرکت شانه براساس اندازهٔ پارگی و گزارش عمل است. پارگی وسیع ممکن است شش هفته بیحرکتی شانه بخواهد.
۱۰) چرا برنامهٔ پارگی بزرگ کندتر است؟
سطح ترمیم بیشتر، کیفیت بافت و بار واردشده به اتصال تاندون و استخوان متفاوت است. تأخیر بیشتر فرصت حفاظت میدهد و به معنی ناموفقبودن عمل نیست.
۱۱) تنودز بایسپس چه محدودیتی برای آرنج دارد؟
در فاز اول، خمکردن فعال آرنج و چرخاندن کف دست به بالا میتواند به محل تنودز نیرو بدهد؛ بنابراین حرکت فعال و مقاومت بایسپس طبق پروتکل دیرتر اضافه میشوند.
۱۲) چرا پس از ترمیم ساباسکاپولاریس چرخش خارجی محدود میشود؟
چرخش خارجی روی تاندون جلوی شانه کشش ایجاد میکند. به همین دلیل سقف آن ممکن است ۳۰ درجه، کمتر یا حتی در فاز نخست صفر باشد؛ عدد گزارش عمل شما ملاک است.
۱۳) چه زمانی رانندگی ایمن است؟
وقتی اسلینگ کنار گذاشته شده، داروی خوابآور مصرف نمیکنید و میتوانید بدون درد فرمان، دنده و مانور اضطراری را کنترل کنید. اجازهٔ تیم درمان و مقررات بیمه/محلی را نیز رعایت کنید.
۱۴) بازگشت به کار اداری و کار سنگین چه تفاوتی دارد؟
کار اداری اصلاحشده با حمایت ساعد ممکن است زودتر انجام شود. کار سنگین یا بالای سر به دامنه، قدرت، استقامت و آزمون عملکردی نیاز دارد و معمولاً دیرتر از بازگشت ساده به میز کار است.
۱۵) برای بازگشت به شنا، تنیس یا وزنه چه معیارهایی لازم است؟
فقط گذشت زمان کافی نیست: دامنهٔ کامل بدون درد، کنترل مناسب کتف، قدرت نزدیک سمت مقابل و تحمل برنامهٔ مرحلهای لازماند. ورزش بالای سر و پرتابی آخرین مراحل بازگشت هستند.
✅ جمعبندی عملی
در هفتههای نخست، وظیفهٔ اصلی شما حفاظت از تاندون ترمیمشده است: پورتهای کوچک را تمیز و خشک نگه دارید، اسلینگ را درست ببندید، دست و مچ را حرکت دهید و شانه را زودتر از برنامه امتحان نکنید. مسیر پارگی کوچک تا متوسط با پارگی وسیع، جراحی مجدد، تنودز بایسپس و ترمیم ساباسکاپولاریس یکسان نیست. اگر تمرین مجاز است، با حرکت نرم، بدون جبران و بدون واکنش بدتر در روز بعد پیش بروید؛ اگر در برگهٔ شما دیرتر نوشته شده، همان برنامه بر این راهنما مقدم است.
برای هماهنگی ویزیت یا طرح پرسش دربارهٔ برنامهٔ اختصاصی، با مطب تماس بگیرید.
۰۹۱۳۷۸۲۵۲۰۷برای آشنایی بیشتر با این حوزهٔ درمانی، صفحهٔ جراحی شانه و آرنج را ببینید.
این محتوا صرفاً برای آموزش عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، توصیهٔ پزشک معالج، برگهٔ ترخیص یا پروتکل اختصاصی جراح شما نیست. زمانبندی، دامنهٔ حرکت، تحمل وزن و دوز تمرین با توجه به نوع عمل، اقدامات همزمان و شرایط هر فرد متفاوت است. دارو، پانسمان یا برنامهٔ تمرینی خود را بدون هماهنگی با تیم درمان تغییر ندهید.
📚 منابع علمی
منابع علمی این راهنما
- AAOS Clinical Practice Guideline: Management of Rotator Cuff Injuries, 2025
- ASSET Consensus Statement on rehabilitation after arthroscopic rotator cuff repair
- Massachusetts General Hospital: Small-to-Medium Rotator Cuff Repair Protocol
- Massachusetts General Hospital: Large-to-Massive Rotator Cuff Repair Protocol
- Massachusetts General Hospital: Biceps Tenodesis Protocol
- Massachusetts General Hospital: Subscapularis Repair Protocol
- Mazuquin et al.: Early versus delayed rehabilitation systematic review
- Massachusetts General Hospital: Shoulder Arthroscopy Postoperative Instructions
- Change in Driving Performance Following Arthroscopic Shoulder Surgery
دکتر جلیل عماد
متخصص و جراح ارتوپدی، دارای بورد تخصصی جراحی استخوان و مفاصل؛ با سالها تجربه در تعویض مفصل زانو و لگن، آسیبهای ورزشی و آرتروسکوپی در اصفهان.
مقالات مرتبط
عمل جراحی لاتارژه شانه؛ مراقبت و بازتوانی
راهنمای کامل و معیارمحور روز عمل و مراقبت پس از جراحی لاتارژه شانه؛ از زخم، اسلینگ، دارو و علائم هشدار تا تمرینهای سه ماه نخست و بازگشت ایمن به فعالیت.
عمل جراحی تعویض کامل مفصل لگن؛ مراقبت و بازتوانی
راهنمای کامل و معیارمحور روز عمل و مراقبت پس از تعویض کامل مفصل لگن؛ از زخم، دارو و علائم هشدار تا تمرینهای سه ماه نخست و بازگشت ایمن به فعالیت.
عمل جراحی بازسازی رباط صلیبی قدامی زانو؛ مراقبت و بازتوانی
راهنمای آموزشی و معیارمحور روز عمل و مراقبت پس از بازسازی ACL؛ از پانسمان، دارو و علائم هشدار تا تمرینهای ۹۰ روز نخست و بازگشت ایمن به رانندگی، کار و ورزش.
