عمل جراحی بازسازی رباط صلیبی قدامی زانو؛ مراقبت و بازتوانی

۲مراقبت‌های روزهای اول بعد از عمل

در چند روز اول قرار نیست زانو کاملاً بی‌درد و بی‌ورم باشد؛ هدف این است که درد و ورم قابل‌کنترل بماند، زخم تمیز و خشک باشد و حرکت‌های ساده بدون فشار اضافه شروع شوند. کارهای زیر را آرام و منظم انجام دهید؛ معمولاً همین نظم، روزهای اول را قابل‌پیش‌بینی‌تر می‌کند.

🩹 مراقبت از زخم و تعویض پانسمان

دیدن زخم یا عوض‌کردن اولین پانسمان ممکن است کمی نگران‌کننده باشد، اما لازم نیست با عجله کاری انجام دهید. چند دقیقه زمان بگذارید، وسایل را از قبل آماده کنید و هر مرحله را آرام پیش ببرید؛ هدف فقط این است که زخم تمیز و خشک بماند و پوست در حال ترمیم بی‌دلیل دست‌کاری نشود.

• قبل از شروع، دست‌ها را با آب و صابون بشویید و وسایل را روی یک سطح تمیز آماده کنید.
• پانسمان اولیه را معمولاً ۴۸ تا ۷۲ ساعت دست‌نخورده نگه دارید؛ اگر زودتر خیس، کثیف یا کاملاً آغشته به ترشح شد، آن را با پانسمان تمیز و خشک عوض کنید.
• هنگام تعویض، لایهٔ بیرونی را از یک گوشه به‌آرامی جدا کنید. اگر بخشی چسبیده است آن را ناگهانی نکشید؛ بخیه، چسب پوستی، نوارهای باریک روی زخم و دلمه باید سر جای خود بمانند.
• زخم و پوست اطراف آن را کوتاه و بدون فشار نگاه کنید. خط زخم را لمس نکنید، لبه‌ها را از هم باز نکنید و برای بررسی، پانسمان را بیشتر از زمان لازم کنار نگذارید.
• فقط با روشی که در برگهٔ ترخیص نوشته شده زخم را تمیز کنید. الکل، آب‌اکسیژنه، پماد یا محلول تازه را خودسرانه روی خط زخم نریزید، چون ممکن است پوست را تحریک کند.
• در پایان، پانسمان تمیز و خشک را بدون فشار زیاد ببندید. چسب باید پانسمان را نگه دارد، اما نباید پوست را بکشد یا باعث بی‌حسی و تغییر رنگ شود.
• یک لکهٔ کوچک شفاف یا صورتی کم‌رنگ در روزهای اول ممکن است دیده شود، اما باید روزبه‌روز کمتر شود. قرمزی و گرمیِ رو به افزایش، بازشدن لبه‌های زخم یا ترشح غلیظ و بدبو در بخش علائم هشدار پیگیری می‌شوند.

🚿 پانسمان ضدآب و استحمام

دوش کوتاه با خیس‌خوردن زخم در وان یا استخر فرق دارد. نکتهٔ اصلی این است که آب زیر پانسمان نرود و پوستِ در حال ترمیم ساییده نشود.

• معمولاً پس از ۴۸ ساعت می‌توانید دوش کوتاه بگیرید، به شرط آن‌که زخم خشک و پانسمان ضدآب سالم باشد.
• آب پرفشار را مستقیم روی زانو نگیرید و روی زخم لیف یا صابون نکشید؛ بعد از دوش، اطراف پانسمان را با ضربه‌های آرام حوله خشک کنید.
• پانسمان ضدآب تمیز و چسبیده را می‌توان ۵ تا ۷ روز نگه داشت. اگر گوشه‌های آن بلند شد، آب زیر آن رفت یا کثیف شد، همان روز تعویضش کنید.
• تا بسته‌شدن کامل برش‌ها در وان، استخر و جکوزی نروید؛ غوطه‌وری طولانی، زخم را نرم و آسیب‌پذیر می‌کند.

💊 داروهای شما و نحوهٔ صحیح مصرف

برای داروها از همان نسخه‌ای که هنگام ترخیص گرفته‌اید استفاده کنید. لازم نیست نام هر قرص را حفظ کنید؛ یک جدول ساده یا هشدار تلفن، احتمال جاافتادن یا دوباره‌خوردن یک نوبت را کم می‌کند.

• نام دارو، ساعت مصرف و آخرین نوبت را یادداشت کنید. اگر یک نوبت فراموش شد، دوز بعدی را دو برابر نکنید و راهنمای روی نسخه یا بسته را ببینید.
• مسکن را دقیقاً با مقدار و فاصلهٔ نوشته‌شده مصرف کنید. هم‌زمان‌کردن چند مسکن یا داروی سرماخوردگی می‌تواند یک مادهٔ مشترک، مثل استامینوفن، را ناخواسته دو بار وارد بدن کند.
• اگر آنتی‌بیوتیک یا داروی پیشگیری از لخته در نسخه هست، آن را تا پایان مدت نوشته‌شده منظم ادامه دهید؛ این داروها برای همهٔ بیماران یکسان نیستند.
• داروی بدون نسخه، مسکن ضدالتهاب، مکمل یا داروی گیاهی تازه اضافه نکنید تا مطمئن شوید با داروهای نسخه، به‌ویژه رقیق‌کنندهٔ خون، تداخل ندارد.
• بعضی مسکن‌ها خواب‌آلودگی، سرگیجه، تهوع یا یبوست می‌دهند. تا وقتی هوشیاری کامل برنگشته رانندگی نکنید، الکل نخورید، آهسته از جا بلند شوید و آب و فیبر کافی مصرف کنید.

🧊 کنترل درد و تورم

کمی ورم، کبودی و گرمی اطراف زانو در شروع شایع است. روند کلی باید رو به بهترشدن باشد؛ اگر فعالیت امروز باعث شد فردا صبح درد یا ورم واضحاً بیشتر شود، مقدار فعالیت را یک پله کم کنید.

• کیسهٔ سرد را ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، هر ۲ تا ۳ ساعت در زمان بیداری روی زانو بگذارید. بین پوست و کیسه یک پارچهٔ نازک باشد و هر نوبت از ۲۰ دقیقه بیشتر نشود.
• بعد از هر نوبت، رنگ و حس پوست را بررسی کنید. سفیدی شدید، بی‌حسی ماندگار یا درد سوزشی یعنی سرما را بردارید و تا طبیعی‌شدن پوست تکرار نکنید.
• هنگام استراحت، ساق و پاشنه را روی چند بالش بگذارید تا زانو بالاتر از قلب قرار بگیرد. بالش را پشت خود زانو نگذارید؛ زانو باید فرصت صاف‌شدن کامل داشته باشد.
• بانداژ کشی باید حمایت کند، نه این‌که پا را فشار دهد. انگشتان پا باید گرم، صورتی و دارای حس طبیعی بمانند؛ بانداژ خیلی تنگ را شل کنید.
• استراحت مطلق نکنید. استراحت را با حرکت‌های کوتاه و منظم ترکیب کنید تا خشکی زانو و کندی گردش خون کمتر شود.

🚶 راه رفتن، بریس و فعالیت روزمره

در بازسازی سادهٔ ACL معمولاً وزن‌گذاریِ قابل‌تحمل با دو عصا و بریسِ قفل‌شده در حالت صاف آغاز می‌شود. هدف روزهای اول، بیشتر راه‌رفتن نیست؛ هدف این است که کوتاه، ایمن و بدون لنگش راه بروید.

• چند نوبت کوتاه در طول روز راه بروید و هنگام چرخیدن، قدم‌های کوچک بردارید؛ روی پای عمل‌شده نپیچید و جهت بدن را ناگهانی عوض نکنید.
• عصاها را فقط به‌خاطر رسیدن به یک تاریخ مشخص کنار نگذارید. برای بازسازی ساده معمولاً ۱ تا ۲ هفته لازم‌اند و زمانی حذف می‌شوند که بدون لنگش و بدون افزایش درد یا ورم راه بروید.
• در پله، بالا رفتن را با پای سالم شروع کنید؛ برای پایین‌آمدن، ابتدا عصا و پای عمل‌شده و سپس پای سالم را پایین ببرید. تا وقتی تعادل کامل نشده از نرده کمک بگیرید.
• از روزهای اول پمپاژ مچ پا و سفت‌کردن عضلهٔ جلوی ران را در چند نوبت کوتاه انجام دهید. هنگام استراحت زانو را صاف نگه دارید و زیر خود زانو بالش نگذارید.
• مسیر رفت‌وآمد خانه را خلوت و روشن کنید. فرش لغزنده و سیم را جمع کنید، وسایل ضروری را در دسترس بگذارید و شب‌ها برای رفتن به سرویس بهداشتی چراغ روشن کنید.