در این صفحه
- 🏥 روز عمل و ترخیص چه می‌گذرد؟
- ⚠️ علائم هشدار؛ چه زمانی کمک بگیرید؟
- ۱مراقبت‌های روزهای اول پس از HTO
- 🛡️ دو هفته اول؛ حرکت بدون واردکردن وزن بدن به پا
- ↔️ دو هفته دوم؛ کنترل بیشتر با همان محدودیت راه‌رفتن
- 🌱 ماه دوم؛ پیشرفت پس از بررسی استخوان
- 🏋️ ماه سوم؛ تقویت پس از اجازه تحمل وزن
- 🎯 پس از ماه سوم؛ استقامت و بازگشت تدریجی فعالیت
- 🚗 بازگشت به کار، رانندگی و زندگی روزمره
- ❓ پرسش‌های متداول پس از عمل HTO
- ✅ مسیر بهبودی را با چه معیارهایی دنبال کنید؟
- 📚 منابع علمی
جراحی اصلاح پای پرانتزی با HTO؛ مراقبت و بازتوانی پس از عمل
در این راهنما با مراقبت پس از HTO، راه‌رفتن با دو عصا، زانوبند طبی، پانسمان، تمرین‌های مرحله‌ای و بازگشت به کار و ورزش آشنا می‌شوید.
🏥 روز عمل و ترخیص چه می‌گذرد؟
پس از جراحی اصلاح محور بالای ساق (HTO)، در ریکاوری درد، هوشیاری و خون‌رسانی پا بررسی می‌شود. ممکن است اثر بی‌حسی یا مسکن مدتی باقی بماند؛ برای نخستین بار با کمک پرستار یا فیزیوتراپیست از تخت بلند شوید.
درد، ورم و کبودی اطراف زانو و ساق در روزهای نخست ممکن است دیده شود. پیش از ترخیص باید درد با داروی خوراکی قابل‌کنترل باشد و بتوانید با دو عصا، بدون واردکردن وزن بدن به پای عمل‌شده، جابه‌جا شوید. مدت بستری به وضعیت شما و تصمیم تیم درمان بستگی دارد.
برگه ترخیص، نسخه داروها، آموزش استفاده از عصا و زانوبند طبی (بریس) و زمان مراجعه را همراه ببرید. بریس را با همان تنظیمی که تیم درمان تحویل داده است استفاده کنید؛ برای تغییر تنظیم آن از فیزیوتراپیست کمک بگیرید.
⚠️ علائم هشدار؛ چه زمانی کمک بگیرید؟
همان روز با جراح یا مرکز درمان تماس بگیرید: قرمزی یا گرمی رو به افزایش زخم، ترشح چرکی یا بازشدن لبه‌های آن؛ تب بالاتر از ۳۸٫۵ درجه سانتی‌گراد، یا لرز و حال عمومی نامناسب؛ خیس‌شدن، شل‌شدن یا خون‌آلودشدن رو به افزایش پانسمان؛ درد تازه پس از افتادن یا ضربه، یا تغییر شکل پا؛ درد و ورم تازه یک‌طرفه ساق؛ برای بررسی لخته همان روز ارزیابی پزشکی شوید و ساق را ماساژ ندهید؛ خون تازه در ادرار یا مدفوع، یا مدفوع سیاه؛ برای ارزیابی خون‌ریزی همان روز مراجعه کنید.
اورژانسی اقدام کنید: تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا غش؛ درد شدید و رو به افزایش ساق، حتی اگر هنوز سفتی یا بی‌حسی ندارید؛ سفتی ساق و درد با حرکت انگشتان هم نشانه هشدارند؛ سردی یا رنگ‌پریدگی پا، یا بی‌حسی و ضعف تازه و رو به افزایش؛ خون‌ریزی بندنیامدنی، استفراغ خونی یا خون‌ریزی همراه ضعف شدید و غش؛ تنفس کند یا خواب‌آلودگی غیرعادی پس از دارو. در ایران با اورژانس پزشکی ۱۱۵ تماس بگیرید؛ خودتان رانندگی نکنید.
اگر درباره درد، ورم یا مراقبت از زانوی خود پس از HTO سؤالی دارید، با مطب دکتر جلیل عماد به شمارهٔ ۰۹۱۳۷۸۲۵۲۰۷ تماس بگیرید یا نوبت آنلاین رزرو کنید. در وضعیت اورژانسی منتظر پاسخ مطب نمانید و طبق کادر اورژانس بالا اقدام کنید.
۱مراقبت‌های روزهای اول پس از HTO
در روزهای اول، مراقبت از زخم، کنترل ورم و جابه‌جایی ایمن مهم‌تر از زیادکردن فعالیت است. استراحت را با حرکت‌های کوتاه و مجاز در طول روز همراه کنید.
🩹 زخم و تعویض پانسمان
پانسمان اولیه را تا اولین ویزیت، معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز پس از عمل، تمیز و خشک نگه دارید. لکه خون کم که بیشتر نمی‌شود با خون‌ریزی مداوم فرق دارد. اگر پانسمان خیس، کثیف یا شل شد، برای تعویض زودتر با تیم درمان هماهنگ کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- برای تعویضی که تیم درمان اجازه داده است، وسایل تمیز و پانسمان مناسب را روی سطح تمیز آماده کنید و دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
- پانسمان بیرونی را آرام بردارید. اگر به زخم چسبیده است، آن را نکشید و برای روش جداکردن از مرکز درمان کمک بگیرید.
- خط زخم را بدون فشار و دست‌کاری نگاه کنید. دلمه، نخ یا چسب روی زخم را نکنید و سطح زخم را لمس نکنید.
- دست‌ها را دوباره بشویید و برای گذاشتن پانسمان تازه از دستکش استریل استفاده کنید؛ به سطحی که روی زخم قرار می‌گیرد دست نزنید.
- زخم را فقط با روشی که تیم درمان آموزش داده است تمیز کنید. بتادین، الکل، پماد یا ماده دیگری را خودسرانه روی آن نریزید.
- پانسمان خشک و مناسب بگذارید؛ تمام خط زخم پوشیده باشد، اما چسب یا باند را دور ساق سفت نکنید.
- بخیه‌ای که نیاز به کشیدن دارد، معمولاً ۲ تا ۳ هفته پس از عمل برداشته می‌شود. خودتان نخ را کوتاه یا خارج نکنید.
🚿 دوش‌گرفتن با محافظت از زخم
از ۴۸ ساعت پس از عمل، اگر حال عمومی مناسب است، می‌توانید با پوشش ضدآب سالم و محافظت از زخم دوش کوتاه بگیرید. خیس‌شدن پانسمان به معنی نیاز به تعویض آن است.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- برای واردشدن و خارج‌شدن از حمام از همراه کمک بگیرید و مسیر را خشک و بدون مانع نگه دارید.
- از صندلی حمام ثابت استفاده کنید تا وزن بدن روی پای عمل‌شده نیفتد. هنگام نشستن، بریس را فقط طبق آموزش تیم درمان باز کنید.
- پوشش ضدآب را پیش از دوش از نظر پارگی و نشت بررسی کنید؛ فشار مستقیم آب را روی زخم نگیرید.
- پس از دوش، پوشش بیرونی را آرام بردارید و خشک‌ماندن پانسمان را بررسی کنید. زخم را نسابید.
💊 داروها را چگونه مصرف کنید؟
هر داروی این عمل فقط در صورت تجویز برای خود شما مصرف می‌شود. نام‌های زیر به معنی مصرف هم‌زمان همه آن‌ها نیست؛ مقدار، فاصله نوبت‌ها و مدت مصرف را از نسخه ترخیص بخوانید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- سفالکسین یا سیپروفلوکساسین آنتی‌بیوتیک‌اند؛ اگر در نسخه شما هستند، طبق برنامه تجویزشده مصرف کنید. با سیپروفلوکساسین، پیداشدن درد یا ورم تاندون، به‌ویژه پشت مچ پا، نیازمند قطع دارو و تماس فوری با پزشک برای جایگزین مناسب است. تا ارزیابی، تمرین و فشار روی ناحیه تاندون دردناک را هم متوقف کنید.
- آسپرین یا آپیکسابان ممکن است برای پیشگیری از لخته تجویز شوند. خودسرانه آن‌ها را جایگزین یا با هم مصرف نکنید و مدت مصرف را بدون هماهنگی تغییر ندهید. پیش از افزودن ایبوپروفن، ناپروکسن یا داروی گیاهی، با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
- استامینوفن‌کدئین و در صورت تجویز، اکسی‌کدون برای درد استفاده می‌شوند. داروهای ترکیبی ممکن است استامینوفن داشته باشند؛ مسکن دیگری با همان ماده به آن‌ها اضافه نکنید. خواب‌آلودگی و یبوست ممکن است رخ دهد.
- گاباپنتین ممکن است برای درد عصبی و آلپرازولام برای مشکل مشخص خواب یا اضطراب تجویز شود. همراهی آن‌ها با کدئین یا اکسی‌کدون می‌تواند خواب‌آلودگی و مشکل تنفسی را بیشتر کند؛ فقط مطابق برنامه روشن پزشک مصرف کنید و الکل نخورید.
- فاموتیدین یا پنتوپرازول، اگر تجویز شده باشند، برای کاهش اسید و مشکلات معده‌اند. مکمل‌هایی مانند کلاژن جای تغذیه کافی، تمرین یا پیگیری جوش‌خوردن را نمی‌گیرند؛ مکمل را نیز مطابق نسخه مصرف کنید.
🧊 درد، ورم و وضعیت استراحت
پا را هنگام استراحت بالا بگذارید و فعالیت را در چند نوبت کوتاه پخش کنید. اگر پس از فعالیت، ورم و درد بیشتر شد و به حالت قبل برنگشت، مقدار فعالیت بعدی را کمتر کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- در حالت درازکش، ساق و پاشنه را حمایت کنید تا پا بالاتر قرار بگیرد. بالش را برای مدت طولانی فقط زیر زانوی خم‌شده نگذارید.
- برای سرما، کیسه سرد را داخل پارچه بپیچید و هر نوبت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استفاده کنید. روی پوست بی‌حس یا آسیب‌دیده سرما نگذارید و با کیسه سرد نخوابید.
- پا را از لبه تخت آویزان نگه ندارید و نشستن طولانی را با تغییر وضعیت و حرکت مچ همراه کنید.
- برای حرکت‌کردن منتظر درد شدید نمانید؛ تمرین را در زمانی انجام بدهید که درد با برنامه مسکن تجویزشده قابل‌کنترل است.
🚶 راه‌رفتن، دو عصا و بریس
تا حدود ۶ هفته، پای عمل‌شده فقط برای تعادل با زمین تماس دارد؛ وزن اصلی را روی دو عصا و پای سالم نگه دارید. کم‌شدن درد به معنی اجازه بیشترکردن وزن‌گذاری نیست.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- بریس را هنگام راه‌رفتن ببندید و برای تمرین‌های نشسته یا درازکش باز کنید. تنظیم زاویه یا بندها را بدون آموزش تغییر ندهید.
- دو عصا را کمی جلو ببرید، پای عمل‌شده را میان آن‌ها بگذارید و فقط تماس سبک ایجاد کنید؛ سپس با تکیه به دست‌ها، پای سالم را جلو بیاورید.
- برای برخاستن، از دسته صندلی کمک بگیرید؛ به عصاهای رها تکیه نکنید. پیش از شروع راه‌رفتن تعادل خود را پیدا کنید.
- فرش لغزنده، سیم و وسایل مسیر را کنار بگذارید. تا وقتی روش پله را با فیزیوتراپیست تمرین نکرده‌اید، بدون کمک از پله استفاده نکنید.
- پس از ارزیابی و عکس کنترل حدود هفته ششم، وزن‌گذاری با برنامه تیم درمان بیشتر می‌شود. کنارگذاشتن عصا و بریس باید با کنترل زانو و راه‌رفتن بدون لنگش هماهنگ باشد.
🦾 پیگیری جوش‌خوردن استخوان
جوش‌خوردن محل برش استخوان با معاینه و عکس کنترل پیگیری می‌شود؛ فقط از روی احساس درد نمی‌توان درباره آن قضاوت کرد.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
- ویزیت اولیه را برای بررسی زخم و برنامه تمرین در فاصله ۱۰ تا ۱۴ روز انجام بدهید و برای ارزیابی افزایش وزن‌گذاری حدود هفته ششم، عکس درخواستی را همراه ببرید.
- اگر نوبت پیگیری یا درخواست عکس به شما داده نشده است، با مطب هماهنگ کنید؛ افزایش فعالیت را به گذشت زمان تنها وابسته نکنید.
- سیگار و فرآورده‌های نیکوتین‌دار می‌توانند جوش‌خوردن را مختل کنند. برای قطع مصرف و حمایت تغذیه‌ای از تیم درمان کمک بگیرید.
🛡️ دو هفته اول؛ حرکت بدون واردکردن وزن بدن به پا
هدف این دوره کنترل ورم، حرکت ملایم زانو و فعال‌کردن عضله ران است. برای راه‌رفتن بریس و دو عصا را استفاده کنید؛ پا فقط برای تعادل زمین را لمس کند. تمرین‌ها را پس از آموزش آغاز کنید و همه را به اجبار در یک نوبت انجام ندهید.
بالا و پایین بردن مچ پا (Ankle pumps)
مچ را آرام حرکت بدهید؛ زانو و ساق روی تخت حمایت شوند. با درد تیز یا درد تازه ساق، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: در حالت درازکش یا نشسته با حمایت ساق، پا را آزاد نگه دارید. این حرکت به گردش خون و حرکت مچ کمک می‌کند و نیاز به وزن‌گذاری ندارد.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پنجه پا را آرام به سمت خود بکشید.
- پنجه را آرام از خود دور کنید.
- حرکت را با دامنه راحت و بدون پیچاندن ساق تکرار کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: مچ حرکت می‌کند و زانو و لگن ثابت می‌مانند. نفس را عادی نگه دارید و بین نوبت‌ها استراحت کنید؛ کشش ملایم پشت ساق ممکن است احساس شود.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ تا ۲۰ بار، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. حرکت باید روان باشد؛ درد یا ورم بیشتر نشانه زیادکردن تمرین نیست.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز یا درد تازه ساق ایجاد شد، تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: فقط انگشتان را تکان ندهید و کل پا را از مفصل لگن نچرخانید.
نسخهٔ آسان‌تر: دامنه حرکت مچ را کمتر کنید و ساق را بهتر حمایت کنید.
سفت‌کردن عضله جلوی ران (Quadriceps set)
زانو را بدون بلندکردن پا صاف نگه دارید و عضله جلوی ران را آرام سفت کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی تخت نسبتاً سفت دراز بکشید و پا را صاف قرار بدهید. این تمرین بدون وزن‌گذاری، به کنترل زانو و حفظ قدرت عضله جلوی ران کمک می‌کند.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پنجه پا را آرام به سمت خود بکشید.
- عضله جلوی ران را سفت کنید تا پشت زانو به تخت نزدیک شود.
- انقباض را نگه دارید و سپس عضله را کاملاً رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو در راستای پا بماند و پاشنه از تخت جدا نشود. نفس را حبس نکنید و بین انقباض‌ها عضله را رها کنید؛ جمع‌شدن عضله ران و حرکت جزئی کشکک به بالا قابل‌مشاهده است.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ بار، با نگه‌داشتن هر انقباض برای ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز در زانو یا محل عمل پیدا شد، انقباض را رها کنید.
خطاهای رایج: لگن را از تخت بلند نکنید و زانو را به زور به سطح تخت فشار ندهید.
نسخهٔ آسان‌تر: انقباض را با فشار کمتر انجام بدهید و ابتدا فقط روی سفت‌شدن عضله تمرکز کنید.
سر دادن پاشنه روی تخت (Heel slide)
پاشنه را روی تخت به سمت خود بیاورید و زانو را بدون فشار خم کنید. با درد تیز یا گیرکردن دردناک، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: دراز بکشید و پای عمل‌شده را روی سطح صاف قرار بدهید. بریس برای این تمرین باز می‌شود؛ هدف، حفظ حرکت زانو بدون تکیه وزن بدن به پا است.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاشنه را روی تخت نگه دارید و آرام به طرف باسن سر بدهید.
- تا جایی پیش بروید که کشش ملایم باشد و درد تیز ایجاد نشود.
- پاشنه را آرام به جلو برگردانید تا زانو دوباره صاف شود.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو و پنجه رو به بالا بمانند و پاشنه از سطح جدا نشود. حرکت را آهسته و با تنفس عادی انجام بدهید و بین تکرارها استراحت کنید؛ سقف عددی ثابت ندارید، اما فشار دردناک مجاز نیست.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ بار، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. دامنه را تنها وقتی کمی بیشتر کنید که حرکت روان باشد و درد یا ورم پس از آن بیشتر نشود.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز یا احساس گیرکردن دردناک پیدا شد، حرکت را متوقف کنید.
خطاهای رایج: همراه زانو را به زور خم نکند و پا را روی تخت نچرخانید.
نسخهٔ آسان‌تر: با دامنه کمتر شروع کنید؛ اگر لازم است، فیزیوتراپیست روش کمک‌کردن با حوله را آموزش بدهد.
بالا آوردن پای صاف با کنترل زانو (Straight leg raise)
فقط اگر زانو هنگام بلندکردن پا صاف می‌ماند، پای عمل‌شده را کمی از تخت بلند کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: این حرکت را پس از بررسی کنترل عضله ران با فیزیوتراپیست شروع کنید. به پشت دراز بکشید، پای سالم را خم و پای عمل‌شده را صاف نگه دارید؛ بریس برای تمرین باز است و وزنه به مچ نبندید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- عضله جلوی ران را سفت کنید و زانو را کاملاً صاف نگه دارید.
- پاشنه پای عمل‌شده را فقط کمی از تخت بلند کنید؛ زانو نباید خم و آویزان شود.
- پس از مکث، پا را آرام روی تخت برگردانید و عضله را رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانوی عمل‌شده در بالا و پایین رفتن صاف بماند؛ بالا آوردن زیاد پا لازم نیست. نفس را حبس نکنید و بین تکرارها استراحت کنید؛ اگر زانو خم می‌شود، فعلاً به تمرین انقباض ران برگردید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: در صورت صاف‌ماندن زانو و کنترل کامل حرکت، ۱۰ بار با مکث ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر این مقدار باعث افت کنترل یا افزایش درد می‌شود، ادامه ندهید و برنامه را با فیزیوتراپیست تنظیم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خم و آویزان شد، یا درد تیز محل عمل ایجاد شد، پا را پایین بگذارید.
خطاهای رایج: پا را با تاب‌دادن بلند نکنید و زانوی خم‌شده را بالا نگه ندارید.
نسخهٔ آسان‌تر: فعلاً فقط عضله جلوی ران را با پاشنه روی تخت سفت کنید.
↔️ دو هفته دوم؛ کنترل بیشتر با همان محدودیت راه‌رفتن
هنوز وزن بدن را روی پای عمل‌شده نگذارید. پس از بررسی زخم، تمرین‌های بدون بار را ادامه بدهید؛ هدف، حرکت آرام‌تر و کنترل بهتر است، نه فشار بیشتر برای رسیدن به زاویه مشخص.
ادامه فعال‌کردن عضله جلوی ران (Quadriceps set)
زانو را بدون بلندکردن پا صاف نگه دارید و عضله جلوی ران را آرام سفت کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی تخت نسبتاً سفت دراز بکشید و پا را صاف قرار بدهید. این تمرین بدون وزن‌گذاری، به کنترل زانو و حفظ قدرت عضله جلوی ران کمک می‌کند.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پنجه پا را آرام به سمت خود بکشید.
- عضله جلوی ران را سفت کنید تا پشت زانو به تخت نزدیک شود.
- انقباض را نگه دارید و سپس عضله را کاملاً رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو در راستای پا بماند و پاشنه از تخت جدا نشود. نفس را حبس نکنید و بین انقباض‌ها عضله را رها کنید؛ جمع‌شدن عضله ران و حرکت جزئی کشکک به بالا قابل‌مشاهده است.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ بار، با نگه‌داشتن هر انقباض برای ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز در زانو یا محل عمل پیدا شد، انقباض را رها کنید.
خطاهای رایج: لگن را از تخت بلند نکنید و زانو را به زور به سطح تخت فشار ندهید.
نسخهٔ آسان‌تر: انقباض را با فشار کمتر انجام بدهید و ابتدا فقط روی سفت‌شدن عضله تمرکز کنید.
ادامه خم‌کردن زانو با سر دادن پاشنه (Heel slide)
پاشنه را روی تخت به سمت خود بیاورید و زانو را بدون فشار خم کنید. با درد تیز یا گیرکردن دردناک، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: دراز بکشید و پای عمل‌شده را روی سطح صاف قرار بدهید. بریس برای این تمرین باز می‌شود؛ هدف، حفظ حرکت زانو بدون تکیه وزن بدن به پا است.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاشنه را روی تخت نگه دارید و آرام به طرف باسن سر بدهید.
- تا جایی پیش بروید که کشش ملایم باشد و درد تیز ایجاد نشود.
- پاشنه را آرام به جلو برگردانید تا زانو دوباره صاف شود.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو و پنجه رو به بالا بمانند و پاشنه از سطح جدا نشود. حرکت را آهسته و با تنفس عادی انجام بدهید و بین تکرارها استراحت کنید؛ سقف عددی ثابت ندارید، اما فشار دردناک مجاز نیست.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ بار، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. دامنه را تنها وقتی کمی بیشتر کنید که حرکت روان باشد و درد یا ورم پس از آن بیشتر نشود.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز یا احساس گیرکردن دردناک پیدا شد، حرکت را متوقف کنید.
خطاهای رایج: همراه زانو را به زور خم نکند و پا را روی تخت نچرخانید.
نسخهٔ آسان‌تر: با دامنه کمتر شروع کنید؛ اگر لازم است، فیزیوتراپیست روش کمک‌کردن با حوله را آموزش بدهد.
بالا آوردن پای صاف با کنترل زانو (Straight leg raise)
فقط اگر زانو هنگام بلندکردن پا صاف می‌ماند، پای عمل‌شده را کمی از تخت بلند کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: این حرکت را پس از بررسی کنترل عضله ران با فیزیوتراپیست شروع کنید. به پشت دراز بکشید، پای سالم را خم و پای عمل‌شده را صاف نگه دارید؛ بریس برای تمرین باز است و وزنه به مچ نبندید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- عضله جلوی ران را سفت کنید و زانو را کاملاً صاف نگه دارید.
- پاشنه پای عمل‌شده را فقط کمی از تخت بلند کنید؛ زانو نباید خم و آویزان شود.
- پس از مکث، پا را آرام روی تخت برگردانید و عضله را رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانوی عمل‌شده در بالا و پایین رفتن صاف بماند؛ بالا آوردن زیاد پا لازم نیست. نفس را حبس نکنید و بین تکرارها استراحت کنید؛ اگر زانو خم می‌شود، فعلاً به تمرین انقباض ران برگردید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: در صورت صاف‌ماندن زانو و کنترل کامل حرکت، ۱۰ بار با مکث ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر این مقدار باعث افت کنترل یا افزایش درد می‌شود، ادامه ندهید و برنامه را با فیزیوتراپیست تنظیم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خم و آویزان شد، یا درد تیز محل عمل ایجاد شد، پا را پایین بگذارید.
خطاهای رایج: پا را با تاب‌دادن بلند نکنید و زانوی خم‌شده را بالا نگه ندارید.
نسخهٔ آسان‌تر: فعلاً فقط عضله جلوی ران را با پاشنه روی تخت سفت کنید.
خم‌کردن آرام زانو در حالت نشسته (Seated assisted knee flexion)
در حالت نشسته، پای عمل‌شده را بدون فشار وزن بدن به پا آرام عقب ببرید. با درد تیز یا گیرکردن دردناک، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی صندلی ثابت بنشینید و ران را روی نشیمنگاه حمایت کنید. برای رسیدن به صندلی از عصا و کمک لازم استفاده کنید؛ این تمرین اجازه برخاستن با تکیه به پای عمل‌شده نیست.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاشنه پای عمل‌شده را روی سطح صاف قرار بدهید.
- پاشنه را آرام عقب ببرید تا زانو در حد تحمل خم شود؛ پای سالم می‌تواند به کنترل حرکت کمک کند.
- در دامنه راحت مکث کنید و پا را دوباره به جلو برگردانید.
نکته‌های اجرای تمرین: تنه را روی صندلی نگه دارید و وزن بدن را به پای عمل‌شده منتقل نکنید. زانو هم‌راستای پنجه باشد؛ با تنفس عادی حرکت کنید و بین تکرارها استراحت کنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۵ بار، هر بار با مکث ۱۵ تا ۲۰ ثانیه در دامنه راحت، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. افزایش دامنه باید بدون تشدید درد یا ورم باشد.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز یا گیرکردن دردناک ایجاد شد، پا را آرام جلو ببرید و تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: روی پا خم نشوید تا با وزن بدن زانو را خم کنید و پاشنه را با ضربه عقب نبرید.
نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید یا به سر دادن پاشنه در حالت درازکش برگردید.
🌱 ماه دوم؛ پیشرفت پس از بررسی استخوان
تا زمان ارزیابی و عکس کنترل حدود هفته ششم، همان تماس تعادلی پا و دو عصا ادامه دارد. پس از اجازه تیم درمان، وزن‌گذاری مرحله‌ای بیشتر می‌شود؛ به‌یک‌باره عصاها را کنار نگذارید. تمرین‌های زیر بدون بارند و در دوره انتظار برای مجوز نیز قابل ادامه‌اند.
ادامه فعال‌کردن عضله جلوی ران (Quadriceps set)
زانو را بدون بلندکردن پا صاف نگه دارید و عضله جلوی ران را آرام سفت کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی تخت نسبتاً سفت دراز بکشید و پا را صاف قرار بدهید. این تمرین بدون وزن‌گذاری، به کنترل زانو و حفظ قدرت عضله جلوی ران کمک می‌کند.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پنجه پا را آرام به سمت خود بکشید.
- عضله جلوی ران را سفت کنید تا پشت زانو به تخت نزدیک شود.
- انقباض را نگه دارید و سپس عضله را کاملاً رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو در راستای پا بماند و پاشنه از تخت جدا نشود. نفس را حبس نکنید و بین انقباض‌ها عضله را رها کنید؛ جمع‌شدن عضله ران و حرکت جزئی کشکک به بالا قابل‌مشاهده است.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ بار، با نگه‌داشتن هر انقباض برای ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز در زانو یا محل عمل پیدا شد، انقباض را رها کنید.
خطاهای رایج: لگن را از تخت بلند نکنید و زانو را به زور به سطح تخت فشار ندهید.
نسخهٔ آسان‌تر: انقباض را با فشار کمتر انجام بدهید و ابتدا فقط روی سفت‌شدن عضله تمرکز کنید.
بالا آوردن پای صاف با کنترل زانو (Straight leg raise)
فقط اگر زانو هنگام بلندکردن پا صاف می‌ماند، پای عمل‌شده را کمی از تخت بلند کنید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: این حرکت را پس از بررسی کنترل عضله ران با فیزیوتراپیست شروع کنید. به پشت دراز بکشید، پای سالم را خم و پای عمل‌شده را صاف نگه دارید؛ بریس برای تمرین باز است و وزنه به مچ نبندید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- عضله جلوی ران را سفت کنید و زانو را کاملاً صاف نگه دارید.
- پاشنه پای عمل‌شده را فقط کمی از تخت بلند کنید؛ زانو نباید خم و آویزان شود.
- پس از مکث، پا را آرام روی تخت برگردانید و عضله را رها کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانوی عمل‌شده در بالا و پایین رفتن صاف بماند؛ بالا آوردن زیاد پا لازم نیست. نفس را حبس نکنید و بین تکرارها استراحت کنید؛ اگر زانو خم می‌شود، فعلاً به تمرین انقباض ران برگردید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: در صورت صاف‌ماندن زانو و کنترل کامل حرکت، ۱۰ بار با مکث ۵ تا ۱۰ ثانیه، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. اگر این مقدار باعث افت کنترل یا افزایش درد می‌شود، ادامه ندهید و برنامه را با فیزیوتراپیست تنظیم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خم و آویزان شد، یا درد تیز محل عمل ایجاد شد، پا را پایین بگذارید.
خطاهای رایج: پا را با تاب‌دادن بلند نکنید و زانوی خم‌شده را بالا نگه ندارید.
نسخهٔ آسان‌تر: فعلاً فقط عضله جلوی ران را با پاشنه روی تخت سفت کنید.
خم‌کردن آرام زانو در حالت نشسته (Seated assisted knee flexion)
در حالت نشسته، پای عمل‌شده را بدون فشار وزن بدن به پا آرام عقب ببرید. با درد تیز یا گیرکردن دردناک، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی صندلی ثابت بنشینید و ران را روی نشیمنگاه حمایت کنید. برای رسیدن به صندلی از عصا و کمک لازم استفاده کنید؛ این تمرین اجازه برخاستن با تکیه به پای عمل‌شده نیست.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاشنه پای عمل‌شده را روی سطح صاف قرار بدهید.
- پاشنه را آرام عقب ببرید تا زانو در حد تحمل خم شود؛ پای سالم می‌تواند به کنترل حرکت کمک کند.
- در دامنه راحت مکث کنید و پا را دوباره به جلو برگردانید.
نکته‌های اجرای تمرین: تنه را روی صندلی نگه دارید و وزن بدن را به پای عمل‌شده منتقل نکنید. زانو هم‌راستای پنجه باشد؛ با تنفس عادی حرکت کنید و بین تکرارها استراحت کنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: ۵ بار، هر بار با مکث ۱۵ تا ۲۰ ثانیه در دامنه راحت، روزی ۳ تا ۴ نوبت انجام بدهید. افزایش دامنه باید بدون تشدید درد یا ورم باشد.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز یا گیرکردن دردناک ایجاد شد، پا را آرام جلو ببرید و تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: روی پا خم نشوید تا با وزن بدن زانو را خم کنید و پاشنه را با ضربه عقب نبرید.
نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید یا به سر دادن پاشنه در حالت درازکش برگردید.
صاف‌شدن آرام زانو با تکیه پاشنه (Heel-prop extension)
پاشنه را حمایت کنید و بگذارید زانو بدون فشار خارجی آرام صاف شود. با درد تیز زانو یا درد غیرعادی پشت ساق، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: روی تخت دراز بکشید و پاشنه را روی تکیه‌گاه نرم و کم‌ارتفاع بگذارید. پشت زانو آزاد بماند؛ این حرکت برای کمک به صاف‌شدن است و وزن بدن روی پا قرار نمی‌گیرد.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاشنه را روی تکیه‌گاه قرار بدهید و پا را رو به بالا نگه دارید.
- عضلات را آرام کنید تا زانو با وزن خود پا به صاف‌شدن نزدیک شود.
- در صورت ناراحتی، تکیه‌گاه را بردارید و به وضعیت راحت برگردید.
نکته‌های اجرای تمرین: کشش باید ملایم باشد و زانو به زور به عقب هل داده نشود. با تنفس عادی استراحت کنید؛ هیچ وزنه یا فشار دست روی زانو اضافه نکنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: در حد تحمل و مطابق آموزش فیزیوتراپیست بمانید؛ برای این حرکت زمان اجباری تعیین نشده است. پیشرفت یعنی صاف‌شدن راحت‌تر، بدون درد یا ورم بیشتر.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز زانو یا درد غیرعادی پشت ساق ایجاد شد، تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: بالش را زیر خود زانو نگذارید و همراه روی زانو فشار ندهد.
نسخهٔ آسان‌تر: ارتفاع تکیه‌گاه را کمتر کنید یا به انقباض آرام عضله ران برگردید.
🏋️ ماه سوم؛ تقویت پس از اجازه تحمل وزن
ورود به تمرین‌های بارگذار این مرحله به اجازه تحمل وزن کامل، کنترل زانو و پیگیری مناسب جوش‌خوردن نیاز دارد. اجازه افزایش مرحله‌ای وزن‌گذاری پس از هفته ششم به معنی اجازه شروع این تمرین‌ها نیست. اگر این شرایط هنوز فراهم نیست، تمرین‌های بدون بار مرحله قبل را ادامه بدهید.
رکاب‌زدن آرام با دوچرخه ثابت (Stationary cycling)
پس از اجازه فعالیت و آموزش، با مقاومت کم یا بدون مقاومت و در حالت نشسته رکاب بزنید. با درد محل برش استخوان یا درد تیز زانو، رکاب‌زدن را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: شروع این تمرین به اجازه تیم درمان، خم‌شدن کافی زانو و سوار و پیاده‌شدن ایمن نیاز دارد. ارتفاع زین را فیزیوتراپیست تنظیم کند تا مجبور نباشید زانو را بیش از تحمل خم کنید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- با کمک لازم روی دستگاه ثابت بنشینید و پاها را روی پدال‌ها قرار بدهید.
- آرام رکاب بزنید؛ اگر دور کامل بدون فشار ممکن نیست، دامنه کوتاه آموزش‌داده‌شده را انجام بدهید.
- پیش از پیاده‌شدن پدال‌ها را کاملاً متوقف کنید و از تکیه‌گاه کمک بگیرید.
نکته‌های اجرای تمرین: در تمام تمرین روی زین بنشینید و زانو را در راستای پا نگه دارید. ریتم باید آرام و تنفس عادی باشد؛ خستگی خفیف قابل‌قبول است، اما درد موضع عمل یا لنگش پس از تمرین مناسب نیست.
مقدار، تکرار و پیشرفت: با نوبت کوتاه و تحمل‌پذیر شروع کنید و ابتدا مدت را افزایش بدهید، سپس مقاومت را. مقدار مناسب باید بدون درد یا ورم بیشتر پس از تمرین و با نظر فیزیوتراپیست تنظیم شود. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد محل برش استخوان یا درد تیز زانو ایجاد شد، رکاب‌زدن را متوقف کنید.
خطاهای رایج: ایستاده رکاب نزنید و برای کامل‌کردن دور پدال زانو را به زور خم نکنید.
نسخهٔ آسان‌تر: فعلاً حرکت‌های آرام زانو روی تخت را ادامه بدهید تا رکاب‌زدن بدون فشار ممکن شود.
خم‌کردن کم زانو با تکیه‌گاه (Supported mini-squat)
فقط پس از اجازه تحمل وزن کامل، با تکیه دست و در دامنه کم زانوها را خم و صاف کنید. با خالی‌کردن زانو یا درد تیز محل عمل، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: کنار پیشخوان یا نرده محکم بایستید و هر دو دست را روی تکیه‌گاه بگذارید. این تمرین برای دوره تماس سبک پا با زمین نیست؛ ابتدا باید اجازه تحمل وزن کامل و کنترل زانو تأیید شده باشد.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاها را رو به جلو و با فاصله راحت قرار بدهید.
- لگن را کمی عقب ببرید و هر دو زانو را اندکی خم کنید.
- با فشار متعادل پاها و کمک دست‌ها، آرام به حالت ایستاده برگردید.
نکته‌های اجرای تمرین: در هفته‌های ۸ تا ۱۰، خم‌کردن زانو را در دامنه صفر تا ۴۵ درجه نگه دارید. حد این خم‌شدن کوتاه را پیش از شروع با فیزیوتراپیست تمرین کنید و از دامنه آموزش‌داده‌شده جلوتر نروید. زانوها به داخل نریزند و پاشنه‌ها روی زمین بمانند؛ بین نوبت‌ها استراحت کنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: چند تکرار کنترل‌شده و مطابق نکته‌های بالا انجام بدهید، به‌گونه‌ای که درد یا ورم بیشتر نشود. تعداد و عمق را هم‌زمان زیاد نکنید؛ مقدار پیشرفت با فیزیوتراپیست تعیین می‌شود.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خالی کرد یا درد تیز محل عمل ایجاد شد، با کمک تکیه‌گاه تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: عمیق ننشینید و زانوی عمل‌شده را به داخل نچرخانید.
نسخهٔ آسان‌تر: دامنه خم‌کردن را کمتر کنید و از تکیه دست کمک بیشتری بگیرید.
بالاآمدن آرام روی پنجه هر دو پا (Supported bilateral heel raise)
پس از اجازه تحمل وزن کامل، با تکیه دست و هر دو پا روی پنجه بلند شوید. با درد تیز، خالی‌کردن زانو یا درد تازه تاندون پشت مچ، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: کنار پیشخوان محکم بایستید و هر دو دست را روی آن قرار بدهید. این تمرین به اجازه تحمل وزن کامل روی هر دو پا نیاز دارد و در دوره تماس تعادلی پا انجام نمی‌شود.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاها را هم‌راستا و کف هر دو پا را روی زمین قرار بدهید.
- پاشنه هر دو پا را آرام بالا بیاورید و پنجه‌ها را روی زمین نگه دارید.
- پاشنه‌ها را بدون ضربه دوباره پایین بگذارید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانوها رو به جلو بمانند و بدن به یک طرف نرود. حرکت آرام و با تنفس عادی انجام شود؛ خستگی ملایم ساق ممکن است، اما درد محل عمل مناسب نیست. بین نوبت‌ها استراحت کنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: تعداد را به اندازه حفظ حرکت روان و متقارن تنظیم کنید. افزایش مقدار فقط بدون درد یا ورم بیشتر پس از تمرین و با برنامه فیزیوتراپیست انجام شود. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز، خالی‌کردن زانو یا درد تازه تاندون پشت مچ ایجاد شد، تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: این حرکت را تک‌پا انجام ندهید و با تاب‌دادن بدن بالا نروید.
نسخهٔ آسان‌تر: ارتفاع بلندشدن پاشنه‌ها را کمتر کنید و از دست‌ها کمک بیشتری بگیرید.
بالا رفتن کنترل‌شده از پله تمرینی کوتاه (Low step-up)
پس از اجازه تحمل وزن کامل و کنترل مناسب زانو، بالا رفتن از پله کوتاه را با تکیه دست تمرین کنید. با خالی‌کردن زانو یا درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: این حرکت فقط پس از اجازه تحمل وزن کامل و بررسی کنترل زانو شروع می‌شود. شروع این تمرین از حدود هفته دهم به بعد و فقط پس از ارزیابی فیزیوتراپیست بررسی می‌شود. پله تمرینی کوتاه و ثابت کنار نرده لازم است؛ ارتفاع و روش شروع باید ابتدا در جلسه درمان تنظیم شود.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- تمام کف پای عمل‌شده را روی پله کوتاه بگذارید و نرده را بگیرید.
- با کنترل زانو و کمک لازم از دست، بدن را بالا بیاورید.
- به‌آرامی و با روش آموزش‌داده‌شده پایین برگردید؛ از پریدن یا رهاکردن بدن پرهیز کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو بالای پنجه بماند و لگن به یک طرف نیفتد. بالا و پایین رفتن باید آرام باشد؛ بین نوبت‌ها استراحت کنید و با خالی‌کردن زانو ادامه ندهید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: تعداد و ارتفاع را در حد حفظ کنترل انتخاب کنید. تا وقتی حرکت روی پله کوتاه بدون درد و ورم بیشتر انجام نمی‌شود، ارتفاع یا مقاومت را زیاد نکنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خالی کرد یا درد تیز پیدا شد، با کمک نرده بایستید و تمرین را متوقف کنید.
خطاهای رایج: پله لق یا بلند انتخاب نکنید و زانو را هنگام بالا رفتن به داخل نریزید.
نسخهٔ آسان‌تر: ارتفاع کمتر و کمک بیشتر دست را با فیزیوتراپیست تمرین کنید.
🎯 پس از ماه سوم؛ استقامت و بازگشت تدریجی فعالیت
هدف، افزایش تدریجی توان فعالیت با زانوی آرام و کنترل‌شده است. این مرحله اجازه خودکار دویدن، پرش یا ورزش چرخشی نیست؛ آن‌ها پس از ارزیابی ترمیم و آزمون قدرت و کنترل برنامه‌ریزی می‌شوند.
رکاب‌زدن آرام با دوچرخه ثابت (Stationary cycling)
پس از اجازه فعالیت و آموزش، با مقاومت کم یا بدون مقاومت و در حالت نشسته رکاب بزنید. با درد محل برش استخوان یا درد تیز زانو، رکاب‌زدن را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: شروع این تمرین به اجازه تیم درمان، خم‌شدن کافی زانو و سوار و پیاده‌شدن ایمن نیاز دارد. ارتفاع زین را فیزیوتراپیست تنظیم کند تا مجبور نباشید زانو را بیش از تحمل خم کنید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- با کمک لازم روی دستگاه ثابت بنشینید و پاها را روی پدال‌ها قرار بدهید.
- آرام رکاب بزنید؛ اگر دور کامل بدون فشار ممکن نیست، دامنه کوتاه آموزش‌داده‌شده را انجام بدهید.
- پیش از پیاده‌شدن پدال‌ها را کاملاً متوقف کنید و از تکیه‌گاه کمک بگیرید.
نکته‌های اجرای تمرین: در تمام تمرین روی زین بنشینید و زانو را در راستای پا نگه دارید. ریتم باید آرام و تنفس عادی باشد؛ خستگی خفیف قابل‌قبول است، اما درد موضع عمل یا لنگش پس از تمرین مناسب نیست.
مقدار، تکرار و پیشرفت: با نوبت کوتاه و تحمل‌پذیر شروع کنید و ابتدا مدت را افزایش بدهید، سپس مقاومت را. مقدار مناسب باید بدون درد یا ورم بیشتر پس از تمرین و با نظر فیزیوتراپیست تنظیم شود. اگر پس از تمرین درد یا ورم بیشتر شد، مقدار تمرین را در نوبت بعد کم کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد محل برش استخوان یا درد تیز زانو ایجاد شد، رکاب‌زدن را متوقف کنید.
خطاهای رایج: ایستاده رکاب نزنید و برای کامل‌کردن دور پدال زانو را به زور خم نکنید.
نسخهٔ آسان‌تر: فعلاً حرکت‌های آرام زانو روی تخت را ادامه بدهید تا رکاب‌زدن بدون فشار ممکن شود.
خم‌کردن کم زانو با تکیه‌گاه (Supported mini-squat)
فقط پس از اجازه تحمل وزن کامل، با تکیه دست و در دامنه کم زانوها را خم و صاف کنید. با خالی‌کردن زانو یا درد تیز محل عمل، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: کنار پیشخوان یا نرده محکم بایستید و هر دو دست را روی تکیه‌گاه بگذارید. این تمرین برای دوره تماس سبک پا با زمین نیست؛ ابتدا باید اجازه تحمل وزن کامل و کنترل زانو تأیید شده باشد.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- پاها را رو به جلو و با فاصله راحت قرار بدهید.
- لگن را کمی عقب ببرید و هر دو زانو را اندکی خم کنید.
- با فشار متعادل پاها و کمک دست‌ها، آرام به حالت ایستاده برگردید.
نکته‌های اجرای تمرین: برای شروع این مرحله، همان اسکوات کوتاه با خم‌شدن کم زانو را ادامه بدهید؛ دامنه را با فیزیوتراپیست تعیین کنید و خودسرانه عمیق ننشینید. زانوها به داخل نریزند و پاشنه‌ها روی زمین بمانند؛ با تنفس عادی حرکت کنید و بین نوبت‌ها استراحت کنید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: چند تکرار کنترل‌شده و مطابق نکته‌های بالا انجام بدهید، به‌گونه‌ای که درد یا ورم بیشتر نشود. تعداد و عمق را هم‌زمان زیاد نکنید؛ مقدار پیشرفت با فیزیوتراپیست تعیین می‌شود.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خالی کرد یا درد تیز محل عمل ایجاد شد، با کمک تکیه‌گاه تمرین را قطع کنید.
خطاهای رایج: عمیق ننشینید و زانوی عمل‌شده را به داخل نچرخانید.
نسخهٔ آسان‌تر: دامنه خم‌کردن را کمتر کنید و از تکیه دست کمک بیشتری بگیرید.
بالا رفتن کنترل‌شده از پله تمرینی کوتاه (Low step-up)
پس از اجازه تحمل وزن کامل و کنترل مناسب زانو، بالا رفتن از پله کوتاه را با تکیه دست تمرین کنید. با خالی‌کردن زانو یا درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: این حرکت فقط پس از اجازه تحمل وزن کامل و بررسی کنترل زانو شروع می‌شود. شروع این تمرین از حدود هفته دهم به بعد و فقط پس از ارزیابی فیزیوتراپیست بررسی می‌شود. پله تمرینی کوتاه و ثابت کنار نرده لازم است؛ ارتفاع و روش شروع باید ابتدا در جلسه درمان تنظیم شود.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- تمام کف پای عمل‌شده را روی پله کوتاه بگذارید و نرده را بگیرید.
- با کنترل زانو و کمک لازم از دست، بدن را بالا بیاورید.
- به‌آرامی و با روش آموزش‌داده‌شده پایین برگردید؛ از پریدن یا رهاکردن بدن پرهیز کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: زانو بالای پنجه بماند و لگن به یک طرف نیفتد. بالا و پایین رفتن باید آرام باشد؛ بین نوبت‌ها استراحت کنید و با خالی‌کردن زانو ادامه ندهید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: تعداد و ارتفاع را در حد حفظ کنترل انتخاب کنید. تا وقتی حرکت روی پله کوتاه بدون درد و ورم بیشتر انجام نمی‌شود، ارتفاع یا مقاومت را زیاد نکنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر زانو خالی کرد یا درد تیز پیدا شد، با کمک نرده بایستید و تمرین را متوقف کنید.
خطاهای رایج: پله لق یا بلند انتخاب نکنید و زانو را هنگام بالا رفتن به داخل نریزید.
نسخهٔ آسان‌تر: ارتفاع کمتر و کمک بیشتر دست را با فیزیوتراپیست تمرین کنید.
خم‌کردن آرام زانو برای تقویت پشت ران (Supported hamstring curl)
پس از اجازه تحمل وزن، عضله پشت ران را با خم‌کردن کنترل‌شده زانو تمرین بدهید. با درد تیز، حرکت را متوقف کنید.
توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
پیش از شروع: کنار تکیه‌گاه محکم بایستید و هر دو دست را روی آن بگذارید. روش ایستادن و مقدار مقاومت را فیزیوتراپیست بررسی کند؛ در شروع وزنه به مچ نبندید.
اجرای مرحله‌به‌مرحله:
- وزن را با کمک دست‌ها روی پای سالم نگه دارید و ران پای عمل‌شده را ثابت کنید.
- پاشنه پای عمل‌شده را آرام به عقب بیاورید تا زانو در دامنه راحت خم شود.
- پا را آرام پایین ببرید و پیش از تکرار بعدی استراحت کوتاه کنید.
نکته‌های اجرای تمرین: ران جلو نرود، کمر گود نشود و لگن نچرخد. زانو را با فشار به انتهای دامنه نبرید؛ با تنفس عادی حرکت کنید و بین نوبت‌ها استراحت داشته باشید.
مقدار، تکرار و پیشرفت: تعداد و مقاومت را طوری تنظیم کنید که بدون تشدید درد یا ورم، حرکت را مطابق نکته‌های بالا انجام بدهید. فقط یکی از آن‌ها را در هر مرحله و با نظر فیزیوتراپیست بیشتر کنید.
فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز زانو یا محل عمل ایجاد شد، پا را آرام پایین بگذارید و تمرین را متوقف کنید.
خطاهای رایج: پاشنه را با تاب‌دادن بالا نبرید و برای خم‌کردن زانو تنه را جلو نبرید.
نسخهٔ آسان‌تر: مقاومت را حذف کنید یا شکل نشسته تمرین را با فیزیوتراپیست جایگزین کنید.
🚗 بازگشت به کار، رانندگی و زندگی روزمره
پیشرفت را با توان انجام کار، ورم پس از آن و نتیجه پیگیری بسنجید. تقویم زیر زمان ارزیابی را روشن می‌کند و به‌تنهایی مجوز فعالیت نیست.
- کار پشت‌میزی: با امکان بالاگذاشتن پا، استراحت بین کار و رفت‌وآمد ایمن، ممکن است پیش از ۳ ماه قابل‌انجام باشد. شروع پاره‌وقت از یک روز کامل آسان‌تر است؛ کار ایستاده، حمل بار و کار سنگین معمولاً بیش از ۳ ماه زمان می‌خواهد.
- رانندگی: در دوره اتکا به دو عصا و تماس سبک پا با زمین، رانندگی نکنید. حدود هفته ششم می‌توان آمادگی را ارزیابی کرد؛ کنترل کامل پدال و ترمز اضطراری، نشستن راحت و نداشتن اثر داروی خواب‌آور ضروری است. پای راست، خودروی دنده‌ای و ادامه بریس ممکن است بازگشت را دیرتر کنند.
- پله: با نرده و همراه حرکت کنید. بالا رفتن را پای سالم شروع می‌کند؛ هنگام پایین‌آمدن، عصا و پای عمل‌شده جلو می‌روند. در تمام مراحل، تماس سبک پای عمل‌شده حفظ می‌شود و وزن بدن را دست‌ها و پای سالم تحمل می‌کنند.
- خواب و نشستن: روی تخت یا صندلی پایدار قرار بگیرید و برای بلندشدن از دست‌ها کمک بگیرید. پا را ناگهانی نچرخانید و برای برداشتن وسیله از زمین روی زانوی عمل‌شده ننشینید.
- نماز: در دوره محدودیت وزن‌گذاری، از صندلی ثابت استفاده کنید. برای برگشت به نشستن و سجده روی زمین باید انتقال وزن و خم‌شدن عمیق زانو بدون درد و با تأیید تیم درمان ممکن باشد؛ برای آن تاریخ یکسانی وجود ندارد.
- رابطه جنسی: زمانی شروع کنید که جابه‌جایی راحت و درد قابل‌کنترل باشد. وضعیتی انتخاب کنید که ساق حمایت شود و وزن، فشار مستقیم یا پیچش به زانوی عمل‌شده وارد نشود؛ محدودیت وزن‌گذاری همچنان برقرار است.
- ورزش: پیاده‌روی و دوچرخه ثابت ابتدا با شدت کم و پس از رسیدن به شرایط همان مرحله شروع می‌شوند. بازگشت به فعالیت کم‌ضربه در بسیاری از افراد طی حدود ۶ ماه ممکن است؛ دویدن، پرش و ورزش چرخشی به جوش‌خوردن در عکس، قدرت و کنترل مناسب و ارزیابی اختصاصی نیاز دارند.
❓ پرسش‌های متداول پس از عمل HTO
۱) آیا با کم‌شدن درد می‌توانم زودتر بدون عصا راه بروم؟
خیر. در برنامه شما تا حدود ۶ هفته، پا فقط برای تعادل با زمین تماس دارد. افزایش وزن‌گذاری پس از ارزیابی و عکس کنترل انجام می‌شود؛ احساس بهتر به‌تنهایی نشان‌دهنده جوش‌خوردن نیست.
۲) بریس را برای تمرین هم ببندم؟
در این برنامه، بریس هنگام راه‌رفتن بسته می‌شود و برای تمرین‌های نشسته و درازکش باز می‌شود. تنظیم بریس را خودتان تغییر ندهید.
۳) زانو را تا چند درجه خم کنم؟
برای این عمل در برنامه شما سقف عددی ثابت تعیین نشده است. خم‌کردن را آرام و در حد تحمل انجام بدهید؛ کشش ملایم با فشار دردناک فرق دارد. همراه نباید زانو را به زور خم کند و خم‌شدن عمیق زیر وزن بدن فعلاً مجاز نیست.
۴) چه زمانی پانسمان و بخیه بررسی می‌شوند؟
پانسمان اولیه تا ویزیت ۱۰ تا ۱۴ روز حفظ می‌شود، مگر زودتر خیس یا کثیف شود یا مشکلی پیدا کند. بخیه‌ای که نیاز به کشیدن دارد معمولاً ۲ تا ۳ هفته پس از عمل برداشته می‌شود.
۵) از چه زمانی می‌توانم دوش بگیرم؟
از ۴۸ ساعت پس از عمل، با حال عمومی مناسب، پوشش ضدآب سالم و محافظت از زخم می‌توانید دوش کوتاه بگیرید. نشسته دوش بگیرید تا وزن روی پا نیفتد و برای ورود و خروج از حمام کمک داشته باشید.
۶) ورم تا چه زمانی ادامه دارد؟
ورم ممکن است در هفته‌های نخست بیشتر باشد و با فعالیت دوباره افزایش پیدا کند؛ در بعضی افراد ماه‌ها طول می‌کشد تا کاملاً فروکش کند. روند کاهش و پاسخ به استراحت مهم است. ورم تازه یک‌طرفه ساق یا ورم همراه علائم هشدار را به فعالیت معمول نسبت ندهید.
۷) آیا بهتر است بیشتر روز در تخت بمانم؟
خیر. استراحت نسبی را با حرکت مچ و جابه‌جایی کوتاه و ایمن با دو عصا همراه کنید. بی‌حرکتی طولانی زمینهٔ خشکی و ضعف را فراهم می‌کند؛ حرکت‌کردن هم اجازه واردکردن وزن بدن به پای عمل‌شده نیست.
۸) چه زمانی استخوان کاملاً جوش می‌خورد؟
یک تاریخ ثابت برای همه وجود ندارد. اندازه اصلاح، کیفیت استخوان، مصرف نیکوتین و وضعیت ترمیم مؤثرند. عکس حدود هفته ششم برای تصمیم اولیه افزایش وزن‌گذاری است و لزوماً به معنی جوش‌خوردن کامل نیست.
۹) اگر داروی پیشگیری از لخته تمام شد، خودم ادامه بدهم؟
خیر. پایان یا ادامه دارو باید با نسخه شما هماهنگ باشد. اگر نسخه یا مدت مصرف روشن نیست، پیش از تغییر برنامه با پزشک یا داروساز تماس بگیرید؛ آسپرین و آپیکسابان را خودسرانه جایگزین یا هم‌زمان مصرف نکنید.
۱۰) چه زمانی می‌توانم رانندگی کنم؟
تا وقتی به دو عصا و تماس سبک پا وابسته‌اید رانندگی نکنید. حدود هفته ششم، پس از ارزیابی، کنترل پدال و ترمز اضطراری، نداشتن اثر داروی خواب‌آور و وضعیت بریس بررسی می‌شوند. این زمان برای همه مجوز شروع نیست.
۱۱) چه زمانی به کار برگردم؟
کار کم‌فشار با امکان استراحت ممکن است پیش از ۳ ماه قابل‌انجام باشد. کار سنگین، ایستادن طولانی، حمل بار یا کار روی سطح ناهموار معمولاً دیرتر از ۳ ماه ممکن می‌شود و به جوش‌خوردن و توان واقعی شما بستگی دارد.
۱۲) دوچرخه ثابت را از چه زمانی شروع کنم؟
ابتدا باید زانو بدون فشار بتواند پدال را حرکت بدهد و سوار و پیاده‌شدن ایمن باشد. فیزیوتراپیست ممکن است حرکت بدون مقاومت را زودتر در برنامه بگذارد؛ در خانه پس از آموزش شروع کنید و با مقاومت یا ایستاده رکاب نزنید.
۱۳) آیا پس از سه ماه می‌توانم بدوم؟
گذشت سه ماه به‌تنهایی کافی نیست. دویدن و پرش پس از شواهد جوش‌خوردن در عکس و بازگشت قدرت و کنترل زانو بررسی می‌شوند. فعالیت کم‌ضربه معمولاً زودتر از ورزش دویدنی یا چرخشی برمی‌گردد.
۱۴) برای نماز می‌توانم روی زمین بنشینم؟
در دوره محدودیت وزن‌گذاری از صندلی ثابت استفاده کنید. برگشت به زمین به توان نشستن و برخاستن، تحمل خم‌شدن عمیق و اجازه بارگذاری نیاز دارد؛ زانو را برای رسیدن به این وضعیت تحت فشار نگذارید.
۱۵) رابطه جنسی از چه زمانی ممکن است؟
وقتی درد و جابه‌جایی اجازه بدهند، با حمایت از ساق و بدون فشار، وزن‌گذاری یا پیچش روی زانوی عمل‌شده می‌توان آن را بررسی کرد. اگر برای تغییر وضعیت به پا فشار می‌آورید، آن وضعیت هنوز مناسب نیست.
۱۶) آیا پلاک و پیچ‌ها باید خارج شوند؟
خارج‌کردن پلاک برای همه لازم نیست. اگر پس از جوش‌خوردن، پلاک باعث ناراحتی مداوم شود یا دلیل مشخص دیگری وجود داشته باشد، جراح درباره خارج‌کردن آن تصمیم می‌گیرد؛ زودتر از ترمیم کافی استخوان برای آن برنامه‌ریزی نکنید.
✅ مسیر بهبودی را با چه معیارهایی دنبال کنید؟
از زخم مراقبت کنید، تمرین‌های بدون بار را منظم انجام بدهید و تا حدود ۶ هفته فقط تماس سبک پا با زمین داشته باشید. پس از ارزیابی و عکس کنترل، وزن‌گذاری و تقویت به‌تدریج بیشتر می‌شود. هدف، راه‌رفتن با کنترل و بازگشت پایدار به فعالیت است؛ بیشترکردن درد و ورم نشانه پیشرفت نیست.
برای پیگیری جوش‌خوردن، تنظیم وزن‌گذاری یا تماس همان روز طبق بخش هشدار، با مطب دکتر جلیل عماد به شمارهٔ ۰۹۱۳۷۸۲۵۲۰۷ تماس بگیرید یا نوبت آنلاین رزرو کنید. در وضعیت اورژانسی منتظر پاسخ مطب نمانید و طبق بخش علائم هشدار اقدام کنید.
برای آشنایی با درمان‌های این حوزه، صفحه خدمت مرتبط را ببینید: اصلاح تغییر شکل استخوان‌ها و درمان با دستگاه الیزاروف.
این محتوا صرفاً برای آموزش عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، توصیه پزشک معالج، برگه ترخیص یا پروتکل اختصاصی جراح شما نیست. زمان‌بندی، دامنه حرکت، تحمل وزن و مقدار تمرین با توجه به نوع عمل، اقدامات هم‌زمان و شرایط هر فرد متفاوت است. دارو، پانسمان یا برنامه تمرینی خود را بدون هماهنگی با تیم درمان تغییر ندهید.
📚 منابع علمی
مشاهده منابع علمی
- Ollivier M, et al. Surgical strategy and complication management of osteotomy around the painful degenerative varus knee: ESSKA Formal Consensus Part II. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2024;32:2194–2205. doi:10.1002/ksa.12273. https://doi.org/10.1002/ksa.12273
- Schröter S, et al. Early full weight-bearing versus 6-week partial weight-bearing after open wedge high tibial osteotomy. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2017;25:325–332. doi:10.1007/s00167-015-3592-x. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25854499/
- Lansdaal JR, et al. Early weight bearing versus delayed weight bearing in medial opening wedge high tibial osteotomy: a randomized controlled trial. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2017;25:3670–3678. doi:10.1007/s00167-016-4225-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27371292/
- Gateshead Health NHS Foundation Trust. Post Operative — Knee Osteotomy Surgery. Updated 11 February 2026. https://www.gatesheadhealth.nhs.uk/resources/post-operative-knee-osteotomy-surgery/
- University of Virginia. Post-operative Rehabilitation Protocol: High Tibial Osteotomy / Distal Femoral Osteotomy. https://med.virginia.edu/orthopaedic-surgery/wp-content/uploads/sites/242/2023/01/HTO-DFO-Protocol-1.pdf
- Royal Orthopaedic Hospital. High Tibial Osteotomy and Distal Femoral Osteotomy. https://roh.nhs.uk/services-information/knees/hto-and-dfo
- ICM-VTE. Question 188: Is routine VTE prophylaxis needed for patients undergoing osteotomy around the knee? https://icmphilly.blog/vte-188-is-routine-vte-prophylaxis-needed-for-patients-undergoing-osteotomy-around-the-knee/
- FDA. Benzodiazepine boxed warning update (2020). https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-requiring-boxed-warning-updated-improve-safe-use-benzodiazepine-drug-class
- FDA. Gabapentinoid serious breathing problems safety communication (2019). https://www.fda.gov/safety/medical-product-safety-information/neurontin-gralise-horizant-gabapentin-and-lyrica-lyrica-cr-pregabalin-drug-safety-communication
- NHS medicines. Apixaban. https://www.nhs.uk/medicines/apixaban/
- NHS medicines. About cefalexin. https://www.nhs.uk/medicines/cefalexin/about-cefalexin/
- NHS medicines. Side effects of ciprofloxacin. https://www.nhs.uk/medicines/ciprofloxacin/side-effects-of-ciprofloxacin/
- NHS medicines. How and when to take pantoprazole. https://www.nhs.uk/medicines/pantoprazole/how-and-when-to-take-pantoprazole/
- UCSF Orthopaedic Institute. Pre and Post-Operative Instructions: High Tibial Osteotomy / Distal Femoral Osteotomy. Fever and contact guidance only; this article follows the surgeon’s separately confirmed movement protocol. https://www.womenssportsmedicine.com/pdf/post-op-instructions-high-tibial-osteotomydistal-femoral-osteotomy.pdf
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Compartment Syndrome: acute symptoms and emergency assessment. https://www.orthoinfo.org/diseases--conditions/compartment-syndrome/
- DailyMed. Ciprofloxacin Medication Guide: tendon symptoms and activity precautions. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=4fa9482a-ee88-1afd-e054-00144ff8d46c&type=display
- ESSKA. Osteotomy consensus full report (2022), Section4 rehabilitation; related final journal publication cited separately. https://cdn.ymaws.com/www.esska.org/resource/resmgr/docs/consensus_projects/osteotomyconsensuscomp2022.pdf
- NHS. Anticoagulant medicines: side effects and bleeding signs. https://www.nhs.uk/medicines/anticoagulants/side-effects/
- Robert Jones and Agnes Hunt Orthopaedic Hospital. Achilles Tendinopathy (2024), general cold-pack skin and sleep precautions only. https://www.rjah.nhs.uk/media/savdwb1q/achilles-tendinopathy-msst-v1.pdf
- Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust. Ice and heat treatment, skin integrity precautions only. https://www.gloshospitals.nhs.uk/your-visit/patient-information-leaflets/ice-and-heat-treatment/
- Dr. Mark Slabaugh, Orthopedics and Joint Replacement, Mercy Medical Center. High Tibial Osteotomy Rehabilitation Protocol. Undated document. https://www.markslabaughmd.com/pdf/high-tibial-osteotomy-rehabilitation-protocol.pdf
دکتر جلیل عماد
متخصص و جراح ارتوپدی، دارای بورد تخصصی جراحی استخوان و مفاصل؛ با سال‌ها تجربه در تعویض مفصل زانو و لگن، آسیب‌های ورزشی و آرتروسکوپی در اصفهان.
