رفتن به محتوا
Dr. Jalil Emad
در این صفحه
ستون فقرات

آب‌درمانی کمر؛ بیست حرکت ورزشی در آب برای کمردرد مزمن

در این راهنمای آب‌درمانی کمر، بیست حرکت در چهار سطح را با عمق آب مناسب هر حرکت می‌آموزید و با نکات ایمنی پیش از ورود به استخر آشنا می‌شوید.

آب‌درمانی کمر؛ بیست حرکت ورزشی در آب برای کمردرد مزمن

تمرین‌های آب‌درمانی را بر اساس سطح ببینید

با انتخاب هر سطح، تمرین‌های همان بخش نمایش داده می‌شوند. راهنمای ایمنی استخر و تنظیم برنامه همیشه در دسترس است.

نمایش همهٔ سطح‌ها

بزرگ‌نمایی تصویر

اگر برای کمردرد طول‌کشیده معاینه شده‌اید، علت مشخصی برای درد پیدا نشده و پزشک ورزش را برایتان مناسب دانسته است، راه‌رفتن در آب می‌تواند یکی از راه‌های شروع باشد. این راهنما کمک می‌کند از میان بیست حرکت، تمرین مناسب خود را انتخاب کنید. برای جلسهٔ اول همین که بدانید کجا بایستید، چطور قدم بردارید و چه زمانی از آب بیرون بیایید، از رسیدن به سطح بعدی مهم‌تر است.

۱🌊 تمرین در آب چه کمکی به کمر می‌کند؟

آب بخشی از وزن بدن را تحمل می‌کند. شاید به همین دلیل قدمی که روی خشکی برایتان دشوار است، در آب راحت‌تر باشد. از سوی دیگر، آب جلوی حرکت دست و پا مقاومت می‌کند. هرچه سریع‌تر حرکت کنید، یا اگر از وسیله‌ای برای افزایش مقاومت استفاده کنید، تمرین سخت‌تر می‌شود.

در پژوهشی روی بزرگسالان مبتلا به کمردرد مزمن، کسانی که زیر نظر درمانگر در آب ورزش کردند، در انجام کارهای روزمره بیشتر از گروهی پیشرفت کردند که درمان با تحریک الکتریکی و گرمای فروسرخ گرفت. این پژوهش ورزش در آب را با ورزش روی خشکی مقایسه نکرد. اگر روی خشکی هم راحت ورزش می‌کنید، می‌توانید با کمک فیزیوتراپیست روشی را انتخاب کنید که با زندگی روزمره‌تان جور باشد.

اگر درد به پایین زانو تیر می‌کشد یا در پا بی‌حسی یا ضعف دارید، پیش از انتخاب حرکت معاینه شوید. برای نشانه‌های تازه یا رو به تشدید، بخش «علائم خطر» را بخوانید؛ بعضی از آن‌ها به کمک فوری نیاز دارند.

۲🏊 پیش از ورود به استخر

اگر تازه جراحی کرده‌اید، برای بازگشت به استخر صبر کنید تا زخم کاملاً ترمیم شود و جراح اجازه بدهد. حتی با پانسمان ضدآب، زمان ورود به استخر را جراح با توجه به وضعیت زخم شما تعیین می‌کند.

بخشی از استخر را انتخاب کنید که کف آن هموار باشد و پله و نرده در دسترس باشد. برای شروع جایی بایستید که کف هر دو پا به زمین برسد و تعادل داشته باشید. عمق مناسب هر حرکت در کارت آن نوشته شده است. اگر به تکیه‌گاه نیاز دارید، وسیلهٔ شناوری جای نرده را نمی‌گیرد.

روش تمرین را ابتدا از فیزیوتراپیست یاد بگیرید. حتی اگر خوب شنا می‌کنید، استخری با ناجی انتخاب کنید و همراهی داشته باشید که شما را در آب ببیند. هنگام خروج از آب گرم ممکن است فشار خونتان پایین بیاید و سرتان گیج برود. برای بیرون آمدن از پله و نرده استفاده کنید.

دمای مناسب آب به سلامت شما و شدت تمرین بستگی دارد. اگر بیش از حد گرم‌تان شد، لرز کردید یا حالتان خوب نبود، تمرین را قطع کنید و با کمک از آب بیرون بیایید.

  • پیش از ورود، محل پله، نرده و بخش کم‌عمق را پیدا کنید و از سالم‌بودن تجهیزات مطمئن شوید.
  • اگر احساس ناخوشی، تهوع یا خستگی غیرعادی دارید، جلسه را شروع نکنید.
  • یک بطری آب کنار استخر بگذارید؛ در آب هم عرق می‌کنید، فقط متوجهش نمی‌شوید.
  • مایو یا لباس مخصوص آب بپوشید که راحت و اندازهٔ بدنتان باشد و در آب جمع نشود.
  • اگر داروی فشار خون یا قلب مصرف می‌کنید یا در بیرون آمدن از آب گرم سرگیجه گرفته‌اید، پیش از شروع با پزشک خودتان مشورت کنید.
  • جلسه را با راه‌رفتن آرام و حرکت‌های آسان شروع کنید؛ سطح‌های بالاتر را پیش از یادگرفتن و تسلط بر حرکت‌های پایه انجام ندهید.

🪜 ورود و خروج ایمن از استخر

کنار استخر و روی پله‌ها خطر لیزخوردن وجود دارد. با قدم‌های کوتاه حرکت کنید و هنگام ورود و خروج، نرده را بگیرید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر
  • دمپایی ضدلغزش بپوشید و روی کف خیس هرگز ندوید و قدم بلند برندارید.
  • همیشه از پله و با دست روی نرده وارد آب شوید؛ از لبهٔ استخر پایین نپرید و شیرجه نروید.
  • پیش از ورود یک دقیقه دوش بگیرید. این کار به تمیزماندن آب استخر برای همه کمک می‌کند.
  • روی پله بایستید تا بدنتان با دمای آب سازگار شود؛ سپس آرام از پله‌ها پایین بروید.
  • برای خروج هم از همان پله و نرده استفاده کنید؛ خودتان را با فشار دست‌ها از لبهٔ استخر بالا نکشید.
  • حولهٔ خودتان را جایی بگذارید که برای برداشتنش لازم نباشد روی کف خیس راه طولانی بروید.

۳⛔ چه زمانی ورود به استخر را عقب بیندازید؟

اگر امروز اسهال، تب، عفونت فعال یا زخم باز دارید، به استخر نروید. اگر بیماری زمینه‌ای دارید، موارد زیر کمک می‌کنند بدانید پیش از شروع چه چیزی را با پزشک در میان بگذارید.

  • با اسهال وارد آب نشوید. اگر اسهال ناشی از عفونت انگلی (کریپتوسپوریدیوم) بوده است، تا دو هفته پس از قطع کامل اسهال هم به استخر نروید.
  • با زخم باز یا زخم جراحیِ ترمیم‌نشده وارد آب نشوید. پس از عمل، ترمیم کامل زخم و اجازهٔ جراح لازم است.
  • با تب، عفونت فعال یا بیماری پوستی واگیردار وارد آب نشوید.
  • اگر بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع کنترل نشده است، پیش از ورود به استخر با پزشک مشورت کنید.
  • اگر باردارید یا تازه زایمان کرده‌اید، دربارهٔ انتخاب تمرین و زمان مناسب بازگشت به استخر با تیم درمان صحبت کنید. شیردهی به‌تنهایی مانع ورزش در آب نیست. اگر به مواد ضدعفونی‌کنندهٔ استخر حساسیت دارید، پیش از ورود مشورت کنید.
  • اگر از آب می‌ترسید یا در آن احساس امنیت نمی‌کنید، خودتان را مجبور به ورود نکنید. تمرین مناسب روی خشکی هم یک انتخاب است.
  • اگر بیماری قلبی یا تنفسی کنترل‌نشده، صرع یا افت فشار هنگام ایستادن دارید، پیش از شروع معاینه شوید. مشکل حافظه یا درک دستورها نیز باید در انتخاب همراه و شیوهٔ تمرین بررسی شود.
  • اگر کمردردتان هنوز بررسی نشده است یا درد با تب، کاهش وزن بی‌دلیل، ضربهٔ اخیر یا ضعف رو به افزایش همراه است، پیش از تمرین معاینه شوید. اگر ضعف پا رو به افزایش است، همان موقع برای ارزیابی اقدام کنید. برای کمردرد همراه تب همان روز کمک پزشکی بگیرید. اگر درد پس از حادثه‌ای شدید شروع شده، فوراً از اورژانس کمک بخواهید.

۴🏋️ حرکات آب‌درمانی کمر

کارت حرکتی را باز کنید که فیزیوتراپیست به شما یاد داده است. پیش از ورود به آب، عمق و تکیه‌گاه مورد نیاز، روش حرکت و نشانهٔ توقف را بخوانید. بیست کارت برای انتخاب دارید و لازم نیست همه را در یک جلسه انجام دهید.

هنگام تمرین نفس‌تان را حبس نکنید. اگر در کارت نوشته شده تنه ثابت بماند، برای بیشترکردن دامنهٔ حرکت، کمرتان را نچرخانید. اگر علامتی پیدا کردید که در کارت توضیح داده نشده، بخش علائم خطر را بخوانید.

🚶 سطح یک؛ آشنایی با آب و راه‌رفتن

در این سطح، ایستادن و قدم‌برداشتن آرام در آب را تمرین می‌کنید. ابتدا باید بتوانید در عمق انتخاب‌شده، بدون ترس و با تعادل بایستید.

راه‌رفتن رو به جلو در آب (Forward Water Walking)

کنار نرده قدم‌های کوتاه و آرام بردارید. اول پاشنه را روی کف استخر بگذارید و بعد وزن را روی پنجه بیاورید. اگر درد به پا تیر کشید یا پا بی‌حس شد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای گرم‌کردن و آشنایی با آب، در مسیر خلوتی کنار نرده بایستید. وسیله لازم نیست؛ پاها به عرض لگن، تنه صاف و نگاه رو به جلو باشد.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا ناف باشد و وسیلهٔ شناوری لازم نیست. اگر تعادلتان خوب نیست، در آب کم‌عمق‌تر و کنار نرده بایستید.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. اول پاشنه را زمین بگذارید و وزن را از پاشنه به پنجه منتقل کنید.
  2. دست‌ها را آزاد و هماهنگ با پاها حرکت بدهید؛ آن‌ها را روی سینه قفل نکنید.
  3. تنه را صاف نگه دارید و برای جلو رفتن، به جلو خم نشوید.
  4. در پایان مسیر، کنار نرده بایستید و پیش از خستگی استراحت کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: قدم‌ها را کوتاه و آرام بردارید و طبیعی نفس بکشید. تنه عمود بماند و پاشنه پیش از پنجه به کف برسد؛ اگر قدم‌ها نامنظم شدند، کنار نرده استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ تا ۲۰ قدم رو به جلو بردارید. از مسیر کوتاه‌تر شروع کنید و کنار نرده توقف کنید. تنها وقتی راه‌رفتن به جلو برایتان راحت است و مسیر پشت سرتان خلوت است، با روش تمرین بعدی همان مسافت را به عقب برگردید. مسافت را فقط وقتی بیشتر کنید که قدم‌ها منظم و بدون درد باشند.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد به پا تیر کشید یا پا بی‌حس شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: خم‌شدن تنه به جلو و راه‌رفتن روی پنجه به‌جای گذاشتن پاشنه روی کف.

نسخهٔ آسان‌تر: به آب کم‌عمق‌تر بروید و مسیر را کوتاه‌تر کنید؛ یا در طول مسیر یک دست را روی نرده بگذارید.

راه‌رفتن رو به جلو در آب
در راه‌رفتن رو به جلو، اول پاشنه و سپس پنجه روی کف استخر قرار می‌گیرند و تنه صاف می‌ماند.

راه‌رفتن رو به عقب (Backward Water Walking)

وقتی راه‌رفتن به جلو برایتان راحت شد، مسیر پشت سرتان را بررسی کنید. کنار نرده با تنهٔ صاف عقب بروید و در هر قدم، اول پنجه و بعد پاشنه را روی کف بگذارید. اگر کمر درد گرفت، درد به پا تیر کشید یا تعادل به هم خورد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: وقتی راه‌رفتن رو به جلو برایتان راحت است، قدم‌برداشتن به عقب را تمرین کنید. مسیر پشت سر را بررسی کنید و کنار نرده، با پاهای باز به عرض لگن بایستید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا ناف باشد؛ وسیلهٔ شناوری لازم نیست.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. یک قدم به عقب بردارید و اول پنجه را روی کف استخر بگذارید، سپس پاشنه را پایین بیاورید.
  2. در تمام مسیر تنه را صاف و سینه را باز نگه دارید؛ اجازه ندهید لگن به جلو بچرخد و کمر گود شود.
  3. هر چند قدم یک بار سر را کمی بچرخانید و پشت سرتان را ببینید.
  4. پیش از نامنظم‌شدن قدم‌ها، کنار نرده بایستید و استراحت کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: عقب رفتن را با قدم‌های کوتاه و تنفس عادی انجام بدهید. اول پنجه و سپس پاشنه به کف برسد و گودی کمر بیشتر نشود؛ با نامنظم‌شدن قدم‌ها استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: پس از ۱۰ تا ۲۰ قدم رو به جلو، همان مسافت را به عقب برگردید. از مسیر کوتاه‌تر شروع کنید؛ اگر تعادل و گودی طبیعی کمر حفظ می‌شوند، مسافت را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کمر درد گرفت، درد به پا تیر کشید یا تعادل به هم خورد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: گودکردن کمر و برداشتن قدم‌های بلند هنگام عقب رفتن.

نسخهٔ آسان‌تر: یک دست را روی نرده بگذارید و در طول نرده به عقب قدم بردارید.

تصویر آموزشی تمرین راه‌رفتن رو به عقب
هنگام عقب رفتن، اول پنجه و سپس پاشنه را زمین می‌گذارید؛ تنه صاف و گودی کمر طبیعی می‌ماند.

راه‌رفتن جانبی کنار نرده (Side Stepping at the Rail)

روبه‌روی نرده بایستید و یک دست را روی آن بگذارید. یک پا را از پهلو باز کنید و پای دیگر را به آن نزدیک کنید، بدون اینکه پاها از روی هم رد شوند. اگر دردتان بیشتر شد، از جمله در کنارهٔ لگن، یا به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای به‌کارگرفتن عضلات کنارهٔ لگن، روبه‌روی نرده بایستید و پاها را به عرض لگن باز کنید. یک دست روی نرده بماند؛ با دست خودتان را در مسیر نکشید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا ناف؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با نرده برای حفظ تعادل.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. برای رفتن به راست، پای راست را از پهلو باز کنید؛ برای رفتن به چپ، با پای چپ شروع کنید.
  2. پای دیگر را نزدیک بیاورید تا فاصلهٔ پاها دوباره به عرض لگن برسد؛ پاها را روی هم رد نکنید.
  3. به تعداد قدم‌های برنامهٔ خود در یک جهت بروید و در همان مسیر برگردید.
  4. در پایان مسیر توقف کنید و با همان شیوه در جهت دیگر برگردید.

نکته‌های اجرای تمرین: آرام به هر دو سمت بروید و طبیعی نفس بکشید. شانه‌ها روبه‌روی نرده و دو طرف لگن هم‌سطح بمانند؛ اگر پاها روی هم افتادند یا لگن کج شد، استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: ۱۰ تا ۲۰ قدم به هر سمت بروید و این رفت‌وبرگشت را ۲ بار انجام بدهید. با مسیر کوتاه‌تر شروع کنید و فقط با حفظ تعادل و بدون افزایش درد، قدم‌ها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد کنارهٔ لگن بیشتر شد یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: کشیدن بدن با دست روی نرده و چرخاندن لگن به‌جای قدم‌برداشتن جانبی.

نسخهٔ آسان‌تر: قدم‌ها را کوتاه‌تر کنید و هر دو دست را روی نرده بگذارید.

تصویر آموزشی تمرین راه‌رفتن جانبی کنار نرده
روبه‌روی نرده به پهلو قدم برمی‌دارید؛ لگن هم‌سطح می‌ماند و پاها از روی هم رد نمی‌شوند.

راه‌رفتن درجا با بالا آوردن زانو (High-Knee Marching)

کنار نرده درجا قدم بزنید و زانوها را یکی‌درمیان بالا بیاورید. ران نباید بالاتر از خط افق برود. با هر درد یا به‌هم‌خوردن تعادل توقف کنید، از جمله اگر کشالهٔ ران درد گرفت یا درد به پا تیر کشید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تمرین تعادل و حرکت مفصل ران، کنار نرده بایستید. پاها به عرض لگن باشند و شکم را کمی سفت کنید؛ این حرکت را وقتی انجام بدهید که ایستادن در آب برایتان راحت است.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا استخوان وسط سینه (جناغ) باشد و وسیلهٔ شناوری لازم نیست. در این عمق، آب بخش بیشتری از وزن بدنتان را تحمل می‌کند.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. وزن را روی یک پا بیندازید و زانوی پای دیگر را آرام بالا بیاورید.
  2. زانو را تا جایی بالا بیاورید که ران تقریباً افقی شود، نه بالاتر.
  3. پا را کنترل‌شده پایین بیاورید و بلافاصله پای دیگر را بالا بیاورید.
  4. تا وقتی تنه ثابت می‌ماند، زانوها را به نوبت بالا بیاورید و پیش از خستگی استراحت کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: زانو را آرام بالا بیاورید؛ ران از حالت افقی بالاتر نرود. تنه ثابت و دو طرف لگن هم‌سطح بمانند و طبیعی نفس بکشید؛ اگر این وضعیت حفظ نمی‌شود، پاها را پایین بگذارید و استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: زانوها را به نوبت آرام بالا بیاورید و پیش از آنکه تعادل یا کنترل تنه سخت شود، استراحت کنید. پس از رفع خستگی ادامه بدهید؛ فقط اگر علائم بیشتر نمی‌شوند، تکرارها را به‌تدریج بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد به پا تیر کشید، کشالهٔ ران درد گرفت یا تعادل به هم خورد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: بالابردن ران از حالت افقی و خم‌کردن تنه به پهلو هنگام بالا آمدن زانو.

نسخهٔ آسان‌تر: یک دست را روی نرده بگذارید و زانو را کمتر بالا بیاورید.

تصویر آموزشی تمرین راه‌رفتن درجا با بالا آوردن زانو
هر بار یک زانو بالا می‌آید؛ ران از حالت افقی بالاتر نمی‌رود و تنه صاف می‌ماند.

ایستادن با گودی طبیعی کمر و تنفس آرام (Neutral-Spine Standing)

پشت به دیوار بایستید و زانوها را کمی خم نگه دارید. آرام نفس بکشید و اجازه بدهید گودی طبیعی کمرتان حفظ شود. اگر درد یا سرگیجه پیدا کردید یا درد قبلی بیشتر شد، توقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای یادگرفتن ثابت نگه‌داشتن کمر هنگام تنفس، پشت به دیوار بایستید. پاها به عرض لگن و کمی جلوتر از دیوار باشند؛ زانوها را کمی خم نگه دارید و به دیوار فشار ندهید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با دیوارهٔ استخر پشت سرتان.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پشت سر، بین کتف‌ها و باسن را به دیوار نزدیک کنید؛ گودی طبیعی کمر را حفظ کنید.
  2. از بینی نفس بکشید؛ هنگام دم، دنده‌های پهلو باز شوند و شانه‌ها بالا نیایند.
  3. با بازدم آرام، شکم را کمی سفت کنید و گودی کمر را تغییر ندهید.
  4. با ریتم راحت ادامه بدهید؛ نفس را عمیق‌تر یا سریع‌تر از حد راحت نکنید.

نکته‌های اجرای تمرین: گودی طبیعی کمر را حفظ کنید و با ریتم راحت نفس بکشید. شانه‌ها بالا نیایند و فاصلهٔ کمر تا دیوار ثابت بماند؛ خودتان را به نفس عمیق وادار نکنید و اگر خسته شدید، استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: چند نفس راحت بکشید و اگر نگه‌داشتن وضعیت دشوار شد، استراحت کنید. پس از رفع خستگی دوباره تمرین کنید؛ زمان را فقط وقتی بیشتر کنید که شانه‌ها آرام و گودی کمر ثابت می‌مانند.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد بیشتر شد یا سرگیجه پیدا کردید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: صاف‌کردن اجباری گودی کمر روی دیوار و بالاکشیدن شانه‌ها هنگام دم.

نسخهٔ آسان‌تر: به آب کم‌عمق‌تر بروید و دست‌ها را روی نردهٔ کنار دیوار بگذارید.

🤸 سطح دو؛ تحرک و کشش

پس از آشنایی با آب، این حرکت‌ها را در دامنهٔ راحت انجام بدهید. کشش باید ملایم باشد؛ برای بیشترکردن آن به کمر فشار نیاورید.

چرخش لگن در حالت ایستاده (Standing Pelvic Tilt)

پشت به دیوار بایستید. لگن را کمی بچرخانید تا گودی کمر کم شود، سپس آرام در جهت دیگر حرکت بدهید و به حالت طبیعی برگردید. اگر درد تیز شد یا به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تمرین کنترل لگن، پشت به دیوار بایستید و پاها را کمی جلوتر بگذارید. زانوها کمی خم و دست‌ها روی لگن باشند؛ حرکت باید کوچک و بدون درد باشد.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با دیوارهٔ استخر پشت سرتان.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. با سفت‌کردن آرام شکم، لگن را به عقب بچرخانید تا کمر به دیوار نزدیک‌تر شود.
  2. سپس لگن را آرام جلو بچرخانید تا گودی کمر کمی بیشتر شود؛ حرکت کوچک بماند.
  3. به حالت میانه برگردید؛ گودی کمر طبیعی باشد.
  4. حرکت کوچک را تکرار کنید؛ زانوها و شانه‌ها ثابت بمانند.

نکته‌های اجرای تمرین: لگن را آرام حرکت بدهید و طبیعی نفس بکشید. زانوها و شانه‌ها ثابت بمانند و پاها از کف بلند نشوند؛ هر بار به گودی طبیعی کمر برگردید و پیش از خستگی استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: لگن را با حرکت‌های کوچک جلو و عقب ببرید و هر بار به گودی طبیعی کمر برگردید. پیش از خستگی استراحت کنید؛ وقتی حرکت بدون درد و با زانوهای ثابت انجام می‌شود، تکرارها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر درد تیز شد یا به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: بالا و پایین‌رفتن زانوها به‌جای حرکت لگن و فشاردادن شدید کمر به دیوار.

نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید و فقط چرخش به عقب را تمرین کنید.

تصویر آموزشی چرخش لگن در حالت ایستاده
لگن را آرام به عقب و جلو می‌چرخانید و سپس به حالتی برمی‌گردید که گودی کمر طبیعی است.

زانو به سینهٔ تک‌پا (Single Knee to Chest)

یک دست را روی نرده نگه دارید. با دست آزاد، پشت ران را بگیرید و زانو را به‌آرامی به سینه نزدیک کنید تا در باسن یا کمر کشش ملایمی حس کنید. اگر کشش به درد تبدیل شد، درد به جای دیگری تیر کشید، مثلاً به ساق یا کف پا، بی‌حسی پیدا شد یا درد تیزتر شد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای کشش آرام پشت لگن و پایین کمر، کنار نرده بایستید و آن را با یک دست بگیرید. وزن روی پای تکیه‌گاه باشد؛ دست آزاد پشت رانِ پای دیگر را می‌گیرد.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه باشد. وسیلهٔ شناوری لازم نیست؛ نرده برای حفظ تعادل در دسترس و در دست شما باشد.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. یک دست را روی نرده نگه دارید؛ زانوی یک پا را بالا بیاورید و با دست آزاد پشت ران را بگیرید.
  2. زانو را آرام به سمت سینه نزدیک کنید تا کشش ملایمی در باسن یا کمر حس شود.
  3. در وضعیت کشش ملایم، آرام نفس بکشید و زانو را با فشار بیشتر نکشید.
  4. پا را آرام پایین بیاورید؛ نرده را همچنان نگه دارید و حرکت را برای پای دیگر انجام بدهید.

نکته‌های اجرای تمرین: زانو را فقط تا کشش ملایم نزدیک کنید و آرام نفس بکشید. کف پای تکیه‌گاه روی زمین و تنه عمود بماند؛ بین دو پا به حالت ایستاده برگردید و استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: کشش ملایم را بدون فشار نگه دارید، سپس پا را پایین بگذارید و سمت را عوض کنید. اگر کشش به درد تبدیل شد، رها کنید؛ فقط با حفظ تعادل و بدون افزایش علائم، نوبت‌ها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کشش به درد تبدیل شد، درد به ساق یا کف پا تیر کشید، بی‌حسی پیدا شد یا درد تیزتر شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: کشیدن زانو از جلوی مفصل و خم‌کردن تنه به جلو برای نزدیک‌کردن سینه به زانو.

نسخهٔ آسان‌تر: پشت خود را به دیوارهٔ استخر تکیه بدهید و زانو را کمتر بالا بیاورید.

تصویر آموزشی تمرین زانو به سینهٔ تک‌پا
یک دست روی نرده می‌ماند و دست دیگر پشت ران را می‌گیرد؛ پای تکیه‌گاه روی کف استخر و تنه صاف می‌ماند.

کشش عضلات پشت ران روی پله (Hamstring Stretch on the Step)

نرده را بگیرید و یک پاشنه را روی پلهٔ کوتاه بگذارید. با حفظ گودی طبیعی کمر کمی به جلو متمایل شوید تا پشت ران کشیده شود. اگر کشش به درد تبدیل شد، درد به ساق یا کف پا تیر کشید یا پشت زانو سوزش پیدا شد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای کشش پشت ران، کنار پلهٔ کوتاه و ضدلغزش بایستید و نرده را بگیرید. یک پاشنه روی پله و کف پای دیگر روی زمین قرار می‌گیرد؛ پله نباید باعث گردشدن کمر شود.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا کشالهٔ ران، کنار پلهٔ استخر؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با نردهٔ پله برای حفظ تعادل.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پاشنهٔ یک پا را روی اولین پله بگذارید و زانوی همان پا را تقریباً صاف نگه دارید.
  2. گودی طبیعی کمر را حفظ کنید و تنه را رو به جلو نگه دارید.
  3. تنه را کمی از مفصل ران جلو بیاورید تا پشت ران کشش ملایمی حس شود.
  4. در وضعیت کشش ملایم، آرام نفس بکشید؛ سپس صاف بایستید و پا را عوض کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: با حفظ گودی طبیعی کمر، تنه را کمی از مفصل ران جلو بیاورید و طبیعی نفس بکشید. فقط کشش ملایم پشت ران را دنبال کنید؛ بین دو پا صاف بایستید و استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: کشش ملایم پشت ران را بدون تکان نگه دارید، سپس صاف بایستید و پا را عوض کنید. اگر کمر گرد شد یا کشش به درد تبدیل شد، رها کنید؛ فقط بدون افزایش علائم، نوبت‌ها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کشش به درد تبدیل شد، درد به ساق یا کف پا تیر کشید یا پشت زانو سوزش پیدا شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: گردکردن کمر برای رسیدن به پنجه و گذاشتن پاشنه روی پلهٔ خیلی بلند.

نسخهٔ آسان‌تر: پاشنه را روی پلهٔ پایین‌تر بگذارید یا زانو را کمی خم نگه دارید.

تصویر آموزشی کشش عضلات پشت ران روی پله
پاشنه را روی پلهٔ استخر بگذارید و با صاف نگه‌داشتن کمر، تنه را کمی از لگن به جلو بیاورید.

کشش خم‌کنندهٔ ران (Standing Hip-Flexor Stretch)

کنار دیوار یک پا را عقب بگذارید. لگن را کمی به جلو ببرید تا جلوی رانِ پای عقب کشیده شود. گودی کمر را بیشتر نکنید. اگر کشالهٔ ران یا کمر درد گرفت، یا درد کمرتان تیزتر شد، توقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای کشش عضلات جلوی ران و لگن، کنار دیوار یا نرده بایستید. یک پا جلو و یک پا عقب باشد؛ هر دو پنجه رو به جلو و زانوی جلو کمی خم بماند.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا ناف؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با دیوارهٔ استخر برای تعادل.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. لگن را با انقباض عضلات شکم کمی به عقب بچرخانید تا گودی کمر کم شود.
  2. لگن را آرام جلو بیاورید تا جلوی رانِ پای عقب کشیده شود؛ کمر را گود نکنید.
  3. در وضعیت کشش ملایم، آرام نفس بکشید و گودی کمر را ثابت نگه دارید.
  4. به وضعیت شروع برگردید و پا را عوض کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: لگن را آرام جلو بیاورید تا جلوی رانِ پای عقب کشش ملایمی حس شود. گودی کمر بیشتر نشود و طبیعی نفس بکشید؛ بین دو سمت به وضعیت راحت برگردید و استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: کشش ملایم جلوی ران را بدون بیشترکردن گودی کمر نگه دارید، سپس پاها را عوض کنید. اگر وضعیت کمر تغییر کرد، رها کنید؛ فقط وقتی کشش بدون درد و با کنترل است، نوبت‌ها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کشالهٔ ران درد گرفت یا درد کمر تیزتر شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: گودکردن کمر به‌جای جلوآوردن لگن و چرخاندن پنجهٔ پای عقب به بیرون.

نسخهٔ آسان‌تر: قدم عقب را کوتاه‌تر بگیرید و دو دست را روی دیوارهٔ استخر بگذارید.

تصویر آموزشی تمرین کشش خم‌کنندهٔ ران
یک پا را عقب بگذارید و لگن را کمی به جلو بیاورید تا جلوی ران و کشالهٔ پای عقب کشیده شود.

چرخش آرام تنه (Gentle Trunk Rotation)

پاها و لگن را رو به جلو نگه دارید. فقط بالاتنه را آرام به یک سمت بچرخانید، به وسط برگردید و سپس به سمت دیگر بچرخید. اگر هنگام چرخش درد تیز احساس کردید یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تمرین چرخش آرام تنه، در فضای خلوت بایستید و پاها را کمی بیشتر از عرض لگن باز کنید. زانوها کمی خم و دست‌ها جلوی سینه باشند؛ حرکت در دامنهٔ راحت انجام می‌شود.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه باشد؛ وسیلهٔ شناوری لازم نیست.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. شکم را کمی سفت کنید و گودی طبیعی کمر را نگه دارید.
  2. تنه را آرام به یک سمت بچرخانید و بگذارید دست‌ها آب را کنار بزنند؛ لگن و پاها رو به جلو می‌مانند.
  3. به وسط برگردید و بعد به سمت دیگر بچرخید.
  4. حرکت را به نوبت در دو سمت تکرار کنید و بین آن‌ها به وسط برگردید.

نکته‌های اجرای تمرین: آرام به هر دو سمت بچرخید و نفس را حبس نکنید. لگن و پاها رو به جلو بمانند و تنه تکان ناگهانی نخورد؛ بین حرکت‌ها به وسط برگردید و اگر خسته شدید، استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: هر بار آرام به یک سمت بچرخید و به وسط برگردید، سپس سمت دیگر را انجام بدهید. پیش از خستگی استراحت کنید؛ فقط با حفظ جهت لگن و بدون افزایش درد، تکرارها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر هنگام چرخش درد تیز احساس کردید یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: چرخاندن لگن همراه تنه و تندکردن حرکت برای بیشترشدن دامنه.

نسخهٔ آسان‌تر: دست‌ها را نزدیک بدن نگه دارید و دامنهٔ چرخش را کمتر کنید.

تصویر آموزشی تمرین چرخش آرام تنه
دست‌ها را جلوی سینه روی آب نگه دارید و تنه را آرام به چپ و راست بچرخانید.

خم‌شدن جانبی تنه (Standing Side Bend)

وزن را روی هر دو پا نگه دارید. یک دست را روی کنارهٔ ران به سمت زانو سُر بدهید و تنه را به همان سمت خم کنید، سپس آرام صاف بایستید. اگر پهلو یا کمر درد تیز گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای کشش کنارهٔ کمر، در فضای خلوت بایستید و پاها را به عرض شانه باز کنید. زانوها کمی خم و دست‌ها کنار بدن باشند؛ وزن را روی هر دو پا نگه دارید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه باشد؛ وسیلهٔ شناوری لازم نیست.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. عضلات شکم را کمی سفت کنید و وزن را روی هر دو پا مساوی نگه دارید.
  2. یک دست را در امتداد کنارهٔ ران به سمت زانو سُر بدهید و تنه را به همان سمت خم کنید.
  3. آرام و بدون تکان به وسط برگردید.
  4. به سمت دیگر خم شوید و دوباره صاف بایستید.

نکته‌های اجرای تمرین: آرام به هر سمت خم شوید و طبیعی نفس بکشید. تنه به جلو یا عقب نرود و وزن از یک پا برداشته نشود؛ فقط تا حد راحت حرکت کنید و پیش از به‌هم‌خوردن تعادل استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: به نوبت به هر سمت خم شوید و میان حرکت‌ها صاف بایستید. اگر وزن از یک پا برداشته شد یا تنه چرخید، استراحت کنید؛ فقط با حفظ تعادل و بدون افزایش درد، نوبت‌ها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر پهلو یا کمر درد تیز گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: چرخاندن تنه هنگام خم‌شدن و برداشتن وزن از یک پا.

نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید و یک دست را روی نرده بگذارید.

خم‌شدن جانبی تنه در آب
تنه فقط به پهلو خم می‌شود؛ پاها روی کف استخر می‌مانند و شانه‌ها بالا نمی‌آیند.

💪 سطح سه؛ تقویت

این حرکت‌ها عضلات لگن و ساق را به کار می‌گیرند. وقتی ایستادن و حرکت‌های پایه را با تعادل انجام می‌دهید، می‌توانید تمرین تقویتی مناسب را اضافه کنید.

بازکردن پا به پهلو کنار نرده (Standing Hip Abduction)

پهلو به نرده بایستید و آن را با دست نزدیک بگیرید. پای دورتر از نرده را به پهلو ببرید و فقط تا جایی ادامه دهید که دو طرف لگن هم‌سطح بمانند. با احساس درد توقف کنید، به‌ویژه اگر کنارهٔ لگن یا کشالهٔ ران درد گرفت یا درد به پا تیر کشید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تقویت عضلات کنارهٔ لگن، پهلو به نرده بایستید و آن را با دست نزدیک بگیرید. وزن روی پای نزدیک نرده باشد تا پای بیرونی آزاد حرکت کند؛ وسیلهٔ مقاومتی به مچ نبندید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه باشد. نرده را برای تعادل بگیرید؛ این نسخه بدون وسیلهٔ شناوری دور مچ انجام می‌شود.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پای بیرونی را صاف نگه دارید و آرام از پهلو باز کنید.
  2. فقط تا جایی باز کنید که لگن هم‌سطح بماند و تنه به سمت مقابل خم نشود.
  3. پا را در همان مسیر و با سرعت آرام برگردانید.
  4. پس از استراحت، سمت ایستادن را عوض کنید و پای دیگر را حرکت بدهید.

نکته‌های اجرای تمرین: پای بیرونی را آرام باز کنید و با همان سرعت برگردانید؛ طبیعی نفس بکشید. دو طرف لگن هم‌سطح و تنه عمود بمانند و فقط تا همین حد پا را بالا ببرید؛ بین دو سمت استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: پا را آرام باز کنید و برگردانید؛ پیش از کج‌شدن لگن استراحت کنید و سپس سمت را عوض کنید. اگر درد بیشتر نمی‌شود و تنه ثابت می‌ماند، تکرارها را به‌تدریج بیشتر کنید؛ وسیلهٔ مقاومتی اضافه نکنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کنارهٔ لگن یا کشالهٔ ران درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: خم‌کردن تنه به سمت مقابل و رهاکردن پا در مسیر برگشت.

نسخهٔ آسان‌تر: پهلو به نرده بمانید و آن را با دست نزدیک نگه دارید. پای دورتر از نرده را کمتر به پهلو باز کنید.

تصویر آموزشی بازکردن پا به پهلو کنار نرده
پای صاف را از پهلو باز کنید و کنترل‌شده برگردانید.

باز کردن ران به عقب (Standing Hip Extension)

روبه‌روی نرده بایستید و با هر دو دست آن را بگیرید. یک پا را صاف نگه دارید و آرام از مفصل ران به عقب ببرید. گودی کمرتان باید ثابت بماند. اگر گودی کمر بیشتر شد، درد پیدا شد یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تقویت باسن، روبه‌روی نرده بایستید و هر دو دست را روی آن بگذارید. پاها به عرض لگن و شکم کمی سفت باشد؛ پای حرکت‌کننده از مفصل ران عقب می‌رود.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با نرده برای حفظ تعادل.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پیش از حرکت، شکم را کمی سفت کنید و گودی طبیعی کمر را در تمام حرکت نگه دارید.
  2. یک پای صاف را آرام به عقب ببرید، فقط تا جایی که گودی کمر تغییر نکند.
  3. پا را آرام و کنترل‌شده به وضعیت شروع برگردانید.
  4. پس از استراحت، حرکت را با پای دیگر انجام بدهید.

نکته‌های اجرای تمرین: پا را آرام عقب ببرید و برگردانید و طبیعی نفس بکشید. گودی کمر و راستای لگن تغییر نکنند و کف پای تکیه‌گاه روی زمین بماند؛ با سخت‌شدن کنترل حرکت استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: پا را آرام عقب ببرید و برگردانید؛ قبل از تغییر گودی کمر استراحت کنید و سپس پای دیگر را حرکت بدهید. فقط وقتی حرکت کنترل‌شده است و علائم بیشتر نمی‌شوند، تکرارها را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر گودی کمر بیشتر شد، درد پیدا شد یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: عقب‌بردن زیاد پا با گودکردن کمر و کشیدن بدن به جلو با دست‌ها.

نسخهٔ آسان‌تر: زانو را کمی خم نگه دارید و دامنه را کمتر کنید.

تصویر آموزشی تمرین باز کردن ران به عقب
پای صاف را آرام به عقب می‌برید و گودی طبیعی کمر را حفظ می‌کنید.

نیم‌اسکوات در آب (Aquatic Half Squat)

نرده را بگیرید و لگن را کمی عقب بدهید، انگار می‌خواهید روی صندلی بلندی بنشینید. زانوها را اندکی خم کنید و دوباره بایستید. سر و صورت باید بیرون از آب بمانند. اگر کمر یا زانو درد گرفت، از جمله در جلوی زانو، یا اگر درد به پا تیر کشید، توقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تقویت ران و باسن، نردهٔ محکم را بگیرید و پاها را کمی بیشتر از عرض لگن باز کنید. پنجه‌ها کمی رو به بیرون باشند و هر دو پاشنه روی کف بمانند.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: در شروع، آب تا نوک پایینی جناغ سینه باشد. با خم‌شدن کم زانوها، سطح آب به زیر بغل نزدیک می‌شود؛ سر و صورت کاملاً بیرون بمانند.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. لگن را به عقب ببرید، انگار می‌خواهید روی صندلی بلندی بنشینید.
  2. زانوها را کمی خم کنید؛ ران‌ها باید به‌وضوح بالاتر از حالت افقی بمانند.
  3. وزن را روی وسط پا نگه دارید و زانوها را در راستای پنجه‌ها نگه دارید.
  4. با فشار پاشنه به کف استخر برخیزید و در انتها زانوها را کاملاً قفل نکنید.

نکته‌های اجرای تمرین: زانوها را کم خم کنید؛ ران‌ها بالاتر از حالت افقی و سر و صورت بیرون از آب بمانند. آرام پایین بروید و هنگام برخاستن نفس را بیرون بدهید؛ اگر زانوها به داخل افتادند یا خسته شدید، استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: نشستن و برخاستن کوتاه را آرام تکرار کنید و پیش از خستگی استراحت کنید. اگر پاشنه‌ها روی کف و زانوها هم‌جهت پنجه‌ها می‌مانند و درد بیشتر نمی‌شود، تکرارها را بیشتر کنید؛ عمق حرکت را بیشتر نکنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کمر یا جلوی زانو درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: پایین‌رفتن زیاد و گردکردن کمر، یا بلندشدن پاشنه‌ها از کف.

نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید و هر دو دست را روی نرده بگذارید.

تصویر آموزشی تمرین نیم‌اسکوات در آب
در آب، زانوها را کمی خم می‌کنید و دوباره می‌ایستید.

بلندشدن روی پنجه (Heel Raises)

روبه‌روی نرده بایستید و آن را برای حفظ تعادل بگیرید. هر دو پاشنه را با هم از کف استخر بلند کنید و آرام پایین بیاورید. اگر پشت پاشنه یا کف پا درد گرفت یا تعادل به هم خورد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تقویت ساق، روبه‌روی نرده بایستید و آن را بگیرید. پاها به عرض لگن و وزن روی هر دو پا باشد؛ نرده برای تعادل است و با دست خودتان را بالا نکشید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا جناغ سینه؛ بدون وسیلهٔ شناوری، با نرده برای حفظ تعادل.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. هر دو پاشنه را آرام بلند کنید تا وزن روی پنجه‌ها بیفتد.
  2. در بالا، مچ‌ها را صاف نگه دارید و نگذارید به بیرون بچرخند.
  3. پاشنه‌ها را آرام و کنترل‌شده پایین بیاورید.
  4. حرکت را آرام تکرار کنید و پیش از به‌هم‌خوردن تعادل استراحت کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: هر دو پاشنه را آرام و به یک اندازه بالا ببرید و کنترل‌شده پایین بیاورید. مچ‌ها به بیرون نچرخند و کمر گودتر نشود؛ طبیعی نفس بکشید و پیش از بی‌تعادلی استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: پاشنه‌ها را آرام بالا ببرید و پایین بیاورید؛ پیش از بی‌تعادلی استراحت کنید. وقتی حرکت دو پا یکسان است و درد بیشتر نمی‌شود، تکرارها را به‌تدریج بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر پشت پاشنه یا کف پا درد گرفت یا تعادل به هم خورد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: بالاکشیدن بدن با دست‌ها و پایین‌انداختن ناگهانی پاشنه‌ها.

نسخهٔ آسان‌تر: دامنه را کمتر کنید و هر دو دست را روی نرده بگذارید.

بلندشدن روی پنجه در آب
هر دو پاشنه هم‌زمان بالا می‌آیند و سپس آرام پایین می‌روند؛ مچ‌ها صاف می‌مانند.

🌊 سطح چهار؛ استقامت و تمرین‌های پیشرفته

این سطح برای استقامت و کنترل تنه است. پیش از شروع باید در حرکت‌های پایه تعادل داشته باشید؛ دویدن در آب عمیق، آموزش و نظارت جداگانه می‌خواهد.

دویدن درجا در آب (Water Jogging in Place)

اگر راه‌رفتن در آب برایتان راحت است، با قدم‌های کوتاه درجا و آرام بدوید. بین نوبت‌های دویدن، درجا راه بروید. اگر تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه یا دردی پیدا شد که تیر می‌کشد، مثلاً به پا، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: پس از راحت‌شدن راه‌رفتن در آب، دویدن آرام درجا را برای تمرین استقامت امتحان کنید. در جای خلوت و کنار نرده بایستید؛ تنه صاف و آرنج‌ها خم و نزدیک بدن باشند.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا نوک پایینی جناغ سینه باشد؛ وسیلهٔ شناوری لازم نیست. عمقی را انتخاب کنید که در آن بتوانید تعادل خود را حفظ کنید.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پاها را با قدم‌های کوتاه جابه‌جا کنید؛ زانوها کم بالا بیایند و لگن و گودی طبیعی کمر ثابت بمانند.
  2. دست‌ها را مثل دویدن، خم و هماهنگ با پاها جلو و عقب ببرید؛ آن‌ها را روی سطح آب نکوبید.
  3. تنه را عمود نگه دارید و اجازه ندهید برای تندتر رفتن به جلو خم شوید.
  4. بین نوبت‌های دویدن، درجا آرام راه بروید تا نفستان راحت شود و تعادل داشته باشید.

نکته‌های اجرای تمرین: قدم‌ها کوتاه و زانوها کم بالا بیایند و دست‌ها هماهنگ با پاها حرکت کنند. تنه عمود و گودی کمر ثابت بماند و بتوانید جملهٔ کوتاه بگویید؛ بین نوبت‌ها آرام راه بروید تا نفستان راحت شود.

مقدار، تکرار و پیشرفت: ۳۰ ثانیه آرام درجا بدوید و ۳۰ ثانیه درجا راه بروید؛ این چرخه را تا ۵ دقیقه ادامه بدهید. اگر پیش از آن خسته شدید، پایان بدهید؛ سرعت را فقط با حفظ تعادل و تنفس راحت بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه یا درد تیرکشنده به پا پیدا شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: خم‌کردن تنه به جلو و بالابردن زانوها تا جایی که لگن بچرخد.

نسخهٔ آسان‌تر: به‌جای دویدن، درجا راه بروید و مدت هر نوبت را کوتاه‌تر کنید.

دویدن درجا در آب
هنگام دویدن درجا، زانوها کم بالا می‌آیند و تنه و لگن ثابت می‌مانند.

فشار دادن لولهٔ شناور به زیر آب (Noodle Push-Down)

لولهٔ اسفنجی استخر را با دو دست بگیرید. بدون اینکه تنه حرکت کند، آن را آرام تا جلوی لگن زیر آب ببرید و بازگشتش را کنترل کنید. اگر کمر یا شانه درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای تمرین ثابت نگه‌داشتن تنه، نودل شناور (لولهٔ اسفنجی بلند استخر) را با دو دست روی آب بگیرید. یک پا کمی جلوتر و آرنج‌ها صاف باشند؛ وسیله باید مقاومت قابل‌کنترل داشته باشد.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا نوک پایینی جناغ سینه باشد. لولهٔ شناور را برای ایجاد مقاومت در دست می‌گیرید؛ به آن برای شناورماندن تکیه نکنید.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. پیش از حرکت، عضلات شکم را کمی سفت کنید و نفس را حبس نکنید.
  2. با آرنج‌های صاف، لولهٔ شناور را آرام تا مقابل لگن زیر آب ببرید.
  3. تنه را ثابت نگه دارید؛ به عقب نروید و کمر را گود نکنید.
  4. لولهٔ شناور را آرام و کنترل‌شده به سطح آب برگردانید.

نکته‌های اجرای تمرین: لوله را آرام تا مقابل لگن پایین ببرید، نه پایین‌تر، و کنترل‌شده بالا بیاورید. دو سر آن هم‌ارتفاع و گودی کمر ثابت بماند؛ طبیعی نفس بکشید و پیش از خستگی استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: لوله را آرام پایین ببرید و کنترل‌شده برگردانید؛ پیش از خستگی استراحت کنید. فقط اگر تنه ثابت می‌ماند و درد بیشتر نمی‌شود، نوبت‌ها را بیشتر کنید؛ وسیلهٔ بزرگ‌تر یا مقاوم‌تر اضافه نکنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر کمر یا شانه درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: گودکردن کمر و متمایل‌شدن تنه به عقب، یا خم‌کردن آرنج‌ها به‌جای پایین‌بردن کنترل‌شدهٔ وسیله.

نسخهٔ آسان‌تر: لولهٔ شناور را کمتر زیر آب ببرید. اگر مقاومت هنوز زیاد است، وسیلهٔ مناسب‌تر را با فیزیوتراپیست انتخاب کنید.

تصویر آموزشی تمرین فشار دادن لولهٔ شناور به زیر آب
لولهٔ شناور را با دو دست تا مقابل لگن زیر آب می‌برید؛ تنه ثابت و هر دو سر لولهٔ شناور هم‌ارتفاع می‌مانند.

پارو زدن دست‌ها (Arm Sculling)

ساعدها را زیر آب و نزدیک بدن نگه دارید. آب را با کف دست‌ها به جلو فشار بدهید و برای برگشت، کف دست‌ها را بچرخانید. تنه ثابت بماند. اگر شانه یا گردن درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: برای به‌کارگرفتن عضلات دست و تنه، پاها را کمی بیشتر از عرض لگن باز کنید و زانوها را کمی خم نگه دارید. ساعدها زیر آب و نزدیک بدن باشند؛ این نسخه بدون دستکش مقاومتی است.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا نوک پایینی جناغ سینه باشد. ساعدها و دست‌ها زیر آب حرکت کنند؛ شانه‌ها آرام بمانند. وسیلهٔ شناوری لازم نیست.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. ساعدها را زیر آب و نزدیک بدن نگه دارید؛ کف دست‌ها رو به جلو باشند.
  2. با کف دست‌ها آب را به جلو هل بدهید. برای برگشت، کف دست‌ها را رو به عقب بچرخانید و آب را آرام به عقب هل بدهید.
  3. شانه‌ها را پایین نگه دارید و اجازه ندهید تنه با دست‌ها بچرخد؛ فقط دست‌ها حرکت می‌کنند.
  4. پیش از خستگی استراحت کنید؛ وقتی دست‌ها دوباره آرام و منظم حرکت می‌کنند، نوبت بعد را شروع کنید.

نکته‌های اجرای تمرین: دست‌ها را آرام مانند پارو جلو و عقب ببرید و طبیعی نفس بکشید. دست‌ها از عرض شانه بیرون‌تر نروند و لگن و شانه‌ها رو به جلو بمانند؛ پیش از بالاآمدن شانه‌ها استراحت کنید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: دست‌ها را آرام جلو و عقب ببرید و پیش از بالاآمدن شانه‌ها یا چرخیدن تنه استراحت کنید. وقتی حرکت منظم است و علائم بیشتر نمی‌شوند، مدت را به‌تدریج بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر شانه یا گردن درد گرفت یا درد به پا تیر کشید، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: چرخاندن تنه همراه دست‌ها و بالاکشیدن شانه‌ها به سمت گوش.

نسخهٔ آسان‌تر: دامنهٔ دست‌ها، سرعت و مدت هر نوبت را کمتر کنید.

نمای جلوی پارو زدن زیر آب؛ کف دست‌ها در حرکت جلو و پشت دست‌ها در حرکت برگشت دیده می‌شوند.
هنگام حرکت به جلو، کف دست‌ها رو به جلو هستند. در برگشت، کف دست‌ها رو به عقب می‌چرخند.

راه‌رفتن با تغییر سرعت (Interval Water Walking)

با قدم‌های کوتاه و آرام شروع کنید. برای مدتی کمی تندتر راه بروید و پیش از آنکه نفس کم بیاورید، به سرعت آرام برگردید. اگر تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه یا درد تیرکشنده به پا پیدا شد، تمرین را متوقف کنید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: وقتی راه‌رفتن آرام برایتان راحت است، تغییر سرعت را برای تمرین استقامت اضافه کنید. مسیر خلوتی انتخاب کنید؛ تنه صاف، شانه‌ها آرام و نگاه رو به جلو باشد.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب از ناف تا نوک پایینی جناغ سینه باشد و وسیلهٔ شناوری لازم نیست. تغییر عمق، هم شناوری و هم مقاومت آب را تغییر می‌دهد.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. با سرعت راحت راه بروید تا بدنتان گرم شود.
  2. کمی تندتر راه بروید؛ هنوز باید بتوانید جملهٔ کوتاه بگویید.
  3. به سرعت آرام برگردید تا نفستان راحت‌تر شود.
  4. این رفت‌وبرگشت بین سرعت‌ها را تکرار کنید و در پایان آرام راه بروید.

نکته‌های اجرای تمرین: برای تندترشدن، تعداد قدم‌ها را بیشتر کنید و قدم بلند برندارید. هنوز باید بتوانید جملهٔ کوتاه بگویید؛ در بخش آرام، سرعت را کم کنید تا نفستان راحت شود و تنه جلو نیفتد.

مقدار، تکرار و پیشرفت: با راه‌رفتن آرام شروع کنید، کمی سرعت را بالا ببرید و پیش از نفس‌بریدن به سرعت آرام برگردید. پس از راحت‌شدن تنفس، نوبت بعد را شروع کنید؛ فقط بدون افزایش علائم، زمان بخش تندتر را بیشتر کنید.

فوراً متوقف کنید اگر: اگر تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، سرگیجه یا درد تیرکشنده به پا پیدا شد، تمرین را متوقف کنید.

خطاهای رایج: بلندکردن قدم‌ها برای افزایش سرعت و خم‌کردن تنه به جلو.

نسخهٔ آسان‌تر: بخش تندتر را کوتاه و تعداد چرخه‌ها را کمتر کنید؛ یا فعلاً فقط با سرعت آرام راه بروید.

راه‌رفتن با تغییر سرعت در آب
در بخش تندتر هم تنه صاف و طول قدم‌ها مانند راه‌رفتن معمولی می‌ماند.

دویدن در آب عمیق (Deep-Water Running)

این حرکت را پس از یادگرفتنِ شناوری و خروج ایمن با فیزیوتراپیست انجام دهید. کمربند شناوری را ببندید و زیر نظر فرد آموزش‌دیده پاها را مثل دویدن حرکت دهید. پاها به کف نمی‌رسند و صورت باید بیرون از آب بماند. با احساس ناایمنی، تنگی نفس، سرگیجه، درد قفسهٔ سینه یا درد تیرکشنده، متوقف شوید و با کمک به محل خروج بروید.

توضیحات بیشترتوضیحات کمتر

پیش از شروع: این حرکت برای فردی است که مهارت شناوری و روش خروج ایمن را با درمانگر یاد گرفته است. کمربند متناسب با بدن باید درست بسته باشد و فرد آموزش‌دیده نظارت کند؛ ابتدا کنار دیواره تعادل خود را پیدا کنید.

عمق آب و وسیلهٔ شناوری: آب تا بالای سینه و زیر بغل باشد؛ سر و صورت کاملاً بیرون بمانند. پاها با کف تماس ندارند و کمربند شناوری الزامی است.

اجرای مرحله‌به‌مرحله:

  1. بستن کمربند و ورود ایمن را با فیزیوتراپیست تمرین کنید؛ ابتدا کنار دیواره و زیر نظر فیزیوتراپیست تعادل را پیدا کنید.
  2. وقتی تعادل داشتید، یک زانو را بالا بیاورید و پای دیگر را از زیر بدن عقب ببرید.
  3. دست‌ها را هماهنگ با پاها حرکت بدهید و سر و صورت را بیرون از آب نگه دارید.
  4. پیش از خستگی کمک بخواهید و برای استراحت به دیواره و محل امن برگردید.

نکته‌های اجرای تمرین: تقریباً عمود بمانید و ران را بالاتر از حالت افقی نبرید. پاها کف را لمس نکنند، گودی کمر طبیعی و صورت بیرون از آب بماند؛ با سخت‌شدن تنفس یا تعادل، کمک بخواهید و به دیواره برگردید.

مقدار، تکرار و پیشرفت: نوبت‌های کوتاه را زیر نظر فرد آموزش‌دیده انجام بدهید و پیش از خستگی کنار دیواره استراحت کنید. فقط با حفظ تعادل، تنفس راحت و بیرون‌ماندن صورت از آب، مدت را بیشتر کنید؛ برای خستگی منتظر پایان نوبت نمانید.

فوراً متوقف کنید اگر: با احساس ناایمنی، تنگی نفس، سرگیجه، درد قفسهٔ سینه یا درد تیرکشنده، متوقف شوید و با کمک به محل خروج بروید.

خطاهای رایج: شل‌بستن کمربند و متمایل‌شدن زیاد تنه به جلو.

نسخهٔ آسان‌تر: به دویدن درجا یا راه‌رفتن در بخش کم‌عمق برگردید؛ تمرین معلق در آب عمیق را تا آموزش و آمادگی لازم انجام ندهید.

تصویر آموزشی تمرین دویدن در آب عمیق
کمربند شناوری، بدن را در آب عمیق نگه می‌دارد؛ سر و صورت بیرون از آب هستند و پاها هنگام حرکت دویدن، کف استخر را لمس نمی‌کنند.

۵🗓️ برای یک جلسه کدام حرکت‌ها را انتخاب کنید؟

جلسه را با راه‌رفتن آرام شروع کنید. بعد، از حرکت‌هایی که یاد گرفته‌اید، آن‌هایی را انتخاب کنید که هنگام انجامشان تعادلتان به هم نمی‌خورد و دردتان بیشتر نمی‌شود. برای تعداد حرکت‌ها و استراحت بین آن‌ها به کارت همان تمرین مراجعه کنید.

جلسه را پیش از آن‌که خستگی طرز ایستادن یا قدم‌زدنتان را عوض کند، تمام کنید. اگر حرکت فعلی علائم را بیشتر نمی‌کند و آن را با کنترل انجام می‌دهید، فقط یکی از این‌ها را در هر مرحله بیشتر کنید؛ مدت، دفعات، سرعت یا مقاومت. برای دردی که پس از تمرین بیشتر می‌شود، راهنمای بخش علائم خطر را دنبال کنید.

  • با راه‌رفتن آرام و حرکت‌های پایه‌ای که یاد گرفته‌اید شروع کنید.
  • وقتی تعادل و کنترل حرکت‌های پایه مناسب شد، کشش‌های انتخاب‌شده از سطح دو را اضافه کنید.
  • تمرین‌های تقویتی سطح سه را پس از یادگیری حالت درست بدن شروع کنید و پیش از خستگی استراحت کنید.
  • پس از تسلط بر سطح‌های قبلی، حرکت مناسب از سطح چهار را انتخاب کنید؛ آب عمیق آموزش و نظارت جداگانه می‌خواهد.
  • در پایان جلسه آرام راه بروید و اجازه بدهید نفس و ضربان قلب به حالت راحت برگردند.
  • اگر جلسه‌ای را از دست دادید، مقدار تمرین جلسهٔ بعد را برای جبران بیشتر نکنید.

۶⚠️ علائم خطر؛ چه زمانی تمرین را قطع کنید

با بروز علائم زیر، تمرین را قطع کنید و با کمک از آب بیرون بیایید. برای مواردی که در این فهرست کمک اورژانسی لازم است، از همراه یا ناجی بخواهید با ۱۱۵ تماس بگیرد؛ منتظر نوبت مطب نمانید. درد بیشتر پس از تمرین هم نیاز به بررسی ادامهٔ برنامه دارد.

  • با درد، گزگز، بی‌حسی یا ضعف تازه در هر دو پا، فوراً کمک اورژانسی بگیرید. بی‌حسی تازه در نشیمنگاه یا بین پاها، مشکل تازه در دفع ادرار یا تغییر کنترل ادرار و مدفوع هم نیاز به کمک اورژانسی فوری دارد.
  • اگر ضعف پا رو به افزایش است، به‌تازگی نمی‌توانید پنجهٔ پا را بالا بیاورید یا به‌تازگی زمین می‌خورید، فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
  • اگر درد به پایین زانو تیر می‌کشد یا با تمرین بدتر می‌شود، تمرین را ادامه ندهید و برای ارزیابی با تیم درمان تماس بگیرید.
  • اگر کمردرد با تب یا لرز همراه است، تمرین نکنید و همان روز برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید. برای کاهش وزن بی‌دلیل یا درد شبانهٔ مداوم هم پیش از ادامهٔ برنامه معاینه شوید.
  • اگر کمردرد ناگهان شدید شد یا به‌سرعت بدتر می‌شود، تمرین را ادامه ندهید و همان روز برای ارزیابی فوری پزشکی اقدام کنید.
  • اگر کمردرد پس از حادثهٔ شدیدی مانند تصادف یا سقوط از ارتفاع شروع شده است، فوراً کمک اورژانسی بگیرید. پس از زمین‌خوردن یا ضربهٔ خفیف‌تر هم پیش از بازگشت به آب معاینه شوید.
  • برای درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس شدید، فوراً کمک اورژانسی بگیرید. با تپش قلب یا سرگیجه هم تمرین را قطع کنید و با کمک از آب بیرون بیایید.
  • اگر روز بعد هنوز دردتان از قبلِ تمرین بیشتر است، شدت یا مقدار تمرین را کمتر کنید و با فیزیوتراپیست برنامه را بررسی کنید. اگر درد رو به افزایش است یا با ادامهٔ برنامه بهتر نمی‌شود، معاینه لازم است.

۷✅ برای جلسهٔ بعد

به این توجه کنید که کدام حرکت را با تعادل انجام دادید و حال کمرتان روز بعد چطور بود. این دو نکته را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید تا دربارهٔ ادامهٔ همان حرکت یا تغییر برنامه تصمیم بگیرید. اگر درد بهتر نمی‌شود یا نمی‌دانید کدام سطح برایتان مناسب است، برای ارزیابی مراجعه کنید.

اگر دربارهٔ انتخاب تمرین مناسب کمرتان سؤال دارید، با مطب دکتر جلیل عماد به شمارهٔ ۰۹۱۳۷۸۲۵۲۰۷ تماس بگیرید یا نوبت آنلاین رزرو کنید. در وضعیت اورژانسی منتظر پاسخ مطب نمانید و طبق بخش علائم خطر اقدام کنید.

برای آشنایی بیشتر با درمان‌های غیرجراحی ستون فقرات، صفحهٔ خدمت مرتبط را ببینید: درمان غیرجراحی ستون فقرات

این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه و برنامهٔ درمانی متناسب با شرایط شما نیست.

۸📚 منابع علمی

مشاهدهٔ منابع علمی
  1. Peng MS, Wang R, Wang YZ, et al. Efficacy of Therapeutic Aquatic Exercise vs Physical Therapy Modalities for Patients With Chronic Low Back Pain: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2022;5(1):e2142069. doi:10.1001/jamanetworkopen.2021.42069
  2. Wu H, Diao P, Del Coso J, et al. In water or on land? A network meta-analysis of aquatic and land-based exercise interventions for pain and disability in chronic lower back pain. Front Med. 2026;13:1739263. doi:10.3389/fmed.2026.1739263
  3. Waller B, Lambeck J, Daly D. Therapeutic aquatic exercise in the treatment of low back pain: a systematic review. Clin Rehabil. 2009;23(1):3-14. doi:10.1177/0269215508097856
  4. Kutzner I, Richter A, Gordt K, et al. Does aquatic exercise reduce hip and knee joint loading? In vivo load measurements with instrumented implants. PLoS One. 2017;12(3):e0171972. doi:10.1371/journal.pone.0171972
  5. Baena-Beato PA, Artero EG, Arroyo-Morales M, Robles-Fuentes A, Gatto-Cardia MC, Delgado-Fernandez M. Aquatic therapy improves pain, disability, quality of life, body composition and fitness in sedentary adults with chronic low back pain. A controlled clinical trial. Clin Rehabil. 2014;28(4):350-360. doi:10.1177/0269215513504943
  6. Baena-Beato PA, Arroyo-Morales M, Delgado-Fernandez M, Gatto-Cardia MC, Artero EG. Effects of different frequencies (2-3 days/week) of aquatic therapy program in adults with chronic low back pain. A non-randomized comparison trial. Pain Med. 2013;14(1):145-158. doi:10.1111/pme.12002
  7. Rosenstein B, Montpetit C, Vaillancourt N, et al. Aquatic exercise versus standard care on paraspinal muscle morphology and function in chronic low back pain patients: a randomized controlled trial. Sci Rep. 2025;15:15798. doi:10.1038/s41598-025-00210-3
  8. Hayden JA, Ellis J, Ogilvie R, Malmivaara A, van Tulder MW. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2021;9(9):CD009790. doi:10.1002/14651858.CD009790.pub2
  9. Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Swimming-related Illnesses. https://www.cdc.gov/healthy-swimming/prevention/index.html
  10. Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Diarrheal Illnesses. https://www.cdc.gov/healthy-swimming/prevention/preventing-diarrheal-illnesses.html
  11. Worcestershire Acute Hospitals NHS Trust. Hydrotherapy exercise sheet: back/core. https://www.worcsacute.nhs.uk/leaflets/hydrotherapy-exercise-sheet-back-core-pd/
  12. University Hospitals Plymouth NHS Trust. Hydrotherapy Exercises. https://www.plymouthhospitals.nhs.uk/display-pil/pil-hydrotherapy-exercises--5927
  13. University Hospitals Plymouth NHS Trust. Hydrotherapy patient booklet. October 2025. https://www.plymouthhospitals.nhs.uk/display-pil/pil-hydrotherapy-patient-booklet-8575/
  14. NHS. Back pain. https://www.nhs.uk/conditions/back-pain/
  15. American Physical Therapy Association. 10 Exercises To Do In the Pool. ChoosePT. Reviewed April 25, 2024; revised June 3, 2024. https://www.choosept.com/health-tips/10-exercises-in-pool
  16. NHS. Having an operation: Getting back to normal. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/having-surgery/recovery/
  17. Rosenstein B, et al. Aquatic exercise versus standard care on paraspinal muscle morphology and function in chronic low back pain patients: a randomized controlled trial protocol. BMC Musculoskelet Disord. 2023. doi:10.1186/s12891-023-07034-0
  18. British Heart Foundation. Exercises for lower back pain. https://www.bhf.org.uk/informationsupport/heart-matters-magazine/activity/exercises-for-lower-back-pain
  19. Arthritis Foundation. Walk With Ease exercises. https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/physical-activity/walking/walk-with-ease/wwe-exercises
  20. NHS. Breathing exercises for stress. https://www.nhs.uk/mental-health/self-help/guides-tools-and-activities/breathing-exercises-for-stress/
  21. Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. Back pain. https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/back-pain/
  22. Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Drowning. https://www.cdc.gov/drowning/prevention/index.html
  23. American College of Obstetricians and Gynecologists. Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period. Committee Opinion No. 804. Obstetrics & Gynecology, 2020.
  24. NHS. Keeping fit and healthy with a baby. Postnatal exercise and swimming.

این راهنما برای آموزش و آشنایی با مراقبت‌ها و تمرین‌هاست؛ برنامهٔ مناسب شما را پزشک و تیم درمان تعیین می‌کنند.

دکتر جلیل عماد

دکتر جلیل عماد

متخصص و جراح ارتوپدی، دارای بورد تخصصی جراحی استخوان و مفاصل؛ با سال‌ها تجربه در تعویض مفصل زانو و لگن، آسیب‌های ورزشی و آرتروسکوپی در اصفهان.

گام بعدی شما

برای ادامهٔ مطالعه یا برنامه‌ریزی مراجعه، یکی از مسیرهای زیر را انتخاب کنید.